Bu gün görkəmli yunan əsilli ispan rəssam El Qrekonun doğum günüdür.

Kullis.az “Palitra” rubrikasında boyakarın “Qraf Orqasın dəfni” əsəri haqqında materialı təqdim edir.

İspan renessansının və manyerizm cərəyanının nümayəndəsi olan El Qreko Krit adasında anadan olub, ilk sənət vərdişlərinə Bizans ikona məktəbində yiyələndikdən sonra Venesiya və Romada Tisian ilə Tintorettonun emalatxanalarında təhsilini təkmilləşdirib.

O, İtaliya intibahının klassik anatomik nisbətlərindən imtina edərək, ömrünün böyük hissəsini keçirdiyi Toledo şəhərində özünün mistik, fiqurativ üslubunu və ruhi dramatizmini formalaşdırıb.

Rəssamın yaradıcılığı ilahi işığın ekspressiv partlayışları, asimmetrik kompozisiyalar və dini mistisizmin dramatik gərginliyi ilə sıx bağlıdır.

El Qreko rəsmlərində insan bədənlərini göyə doğru uzadaraq, onları maddi varlıqdan çox ruhi enerjinin və duaların daşıyıcısına çevirib, modern ekspressionizmin və kubizmin ilk carçısı olmaq ünvanına yiyələnib.

1614-cü ildə Toledoda vəfat edən rəssamın irsi əsrlər sonra XX əsrin modern incəsənət nəhəngləri tərəfindən təkrar kəşf edilərək dahi avanqard miras kimi qəbul edilib.

“Qraf Orqasın dəfni”

El Qrekonun yaradıcılığının zirvəsi və dini təsviri incəsənətin monumental əsəri hesab olunan "Qraf Orqasın dəfni" Toledodakı San-Tome kilsəsinin rəhbərliyi tərəfindən sifariş edilib.

Əsər 1323-cü ildə vəfat etmiş xeyriyyəçi qraf Don Qonsalo Ruisin dəfni zamanı baş verdiyi iddia edilən möcüzəyə həsr olunub.

Əfsanəyə görə, qrafın xeyriyyəçiliyinə cavab olaraq Müqəddəs Stefan və Müqəddəs Avqustin göydən enərək onun cəsədini öz əlləri ilə məzara qoyublar.

El Qreko bu möcüzəvi hadisəni toledolu kübar cəmiyyətin real psixoloji portretləri ilə ilahi aləmin qovuşduğu vizual səhnə kimi kətana köçürüb.

Əsər bu gün də həmin kilsədə öz orijinal yerində saxlanılır.

Tablo iki böyük üfiqi laydan - fani dünya (aşağı) və ilahi aləmdən (yuxarı) ibarətdir. Aşağı planda qara zirehli qrafın cansız bədənini dəfn edən müqəddəslər, onların ətrafında isə XVI əsr Toledo zadəganlarının kədərli, təmkinli və dərin düşüncəli simaları yer alır.

Zadəganların qara geyimləri üstündəki bəyaz yaxalıqlar kətana ritmik bəyaz ləkələr qatır.

Ön plandakı balaca oğlan (rəssamın oğlu Xorxe Manuel) əli ilə möcüzəyə tərəf işarə edərək tamaşaçını hadisəyə qoşulmağa dəvət edir.

Yuxarı planda isə buludların və mələklərin qoynunda göyün qapıları açılır: Məsih, Məryəm və Vəftizçi İohann qrafın bakirə ruhunu (mələyin əlindəki dumanlı körpə formasında) qəbul etməyə hazırlaşır.

El Qrekonun fırçasına xas olan soyuq bənövşəyi, sarı, bəyaz və boz tonlar, buludların alov kimi burulması göy aləminin dinamikasını yerin statik sükutu ilə qarşılaşdırır.

Rəssam işığı təbii mənbədən deyil, birbaşa müqəddəslərin geyimindən və Məsihin ilahi nurundan saçan daxili enerji kimi işləyib, ölümdən ilahi əbədiyyətə keçid anını əbədiləşdirməyə nail olub.

• "O gecə şorba cəsəd dadırdı..." - Holokostdan sağ çıxan yazıçının "Gecə"sindən sitatlar
• Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrında "İki əsgər" tamaşası
• Cəbrayıl Şəhəri Günü təntənəli şəkildə qeyd olundu