Kulis.az İmarət Cəlilqızının "Qalstuk” adlı yazısını təqdim edir.

Dünyanın, demək olar ki, bütün dillərində olduğu kimi, Azərbaycan dilinin leksik tərkibində də başqa dillərdən alınmış xeyli söz vardır ki, bu sözlərə dilçilik elmində alınma sözlər deyilir.

Dilimizə daxil olmuş alınma sözlərin bir hissəsi Avropa mənşəlidir. Belə sözlərdən biri də çoxumuza yaxsı tanış olan qalstuk sözüdür. Bu söz dilimizə rus dilindən, rus dilinə alman dilindən, alman dilinə də holland dilindən keçibdir. Söz alman dilində iki sözün - hals (boyun) və tuch (yaylıq) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib halstuch şəklindədir - halstuch, yəni boyun yaylığı.

Avropa dillərində bu mənada işlənən başqa bir söz də var ki, o sözün islənmə dairəsi "qalstuk" sözu ilə müqayisədə daha genişdir: bu, kravate sözüdür. Bu söz fransız dilində cravate, ispan dilində corbata, ukraincə kravatka, rumın dilində cravata, polyak dilində krawat şəklində işlənir.
Türk qardaşlarımız da öz dilinin lüğət tərkibinə bu geyim aksesuarının adının qalstuk deyil, kravat variantını daxil etmişlər.

Bəs kravat mənşəcə necə izah olunur?

Bir sıra dil mütəxəssislərinin qənaətinə görə, kravat "kroat // xorvat" sözü ilə əlaqədar meydana gəlib. Tarixi məlumatlara əsasən geyim elementlərinə qalstuk əlavə etmək dəbi XVII əsrdən başlanır. Bu da irrequlyar polklarda xorvatların qulluq etməsi ilə əlaqələndirilir.

Otuzillik müharibə dövründə fəaliyyət göstərmiş irrequlyar qoşunlarda xorvatlar sayca üstünlük təşkil etdiyinə görə bu dəstələrə kroatlar deyilirdi.

Yeri gəlmişkən, tarixdə müxtəlif adlar altinda başqa irrequlyar qoşunlar da olub, indi də var - bu, başqa bir söhbətin mövzusudur.

İrrequlyar qoşunlar bir sıra özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə yanaşı, həm də geyimləri ilə requlyar qoşunlardan nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlənirdi.

Bir çox hallarda onlar özləri özlərini sursat və digər hərbi ləvazimatlarla təmin edir, mundir növünü də özləri müəyyənləşdirirdilər. Kroatlar da digər dəstələrdən fərqlənmək və döyüş zamanı bir-birini tanımaq üçün fərqləndirici nişan kimi boyunlarına yaylıq bağlayırdılar. Bu həmin o yaylıqdır ki, indi özü moda tarixi boyunca cürbəcür formalara düşsə də, adı cravate//corbata//kravatka//cravata//krawat, nəhayət, türk dilindəki kravat olaraq qalıb.

• "Yələn" nə deməkdir? - İmarət Cəlilqızı
• Bu sendviçdə mayonez yoxdur - Cerom Devid Selincerin hekayəsi
• "Heç İsa da bəşəriyyətə mənim qədər ağuşunu açmamışdı" - Fernando Pessoanın poeması