news-inner
clock09:00 calendar-gray 23 May 2014 view-gray2606 dəfə oxunub
view-gray2606 dəfə oxunub

Öldürən filmlər. Kinomagiya

Fizikada «enerjinin itməməsi» qanunu var. Bu qanuna görə, enerji heçdən yaranmır və heçə getmir. Bir şəkildən başqa şəklə düşür. Kino nə qədər material sənətdirsə, o qədər də ideoloji, psixoloji hadisədir. Və baş verən əhvalatın enerjisi yalnızca lentlərə yox, aktyorlara, məkana və hətta zamana hopa bilər. Bu yazıda o kino teyfi (teyf - ruh, kabus) haqqında danışacağıq.

Təqlidin lənəti

Ölümündən sonra postmodernizm zamanında məşhurlaşan və qədri bilinən fransız sosioloqu Qabriel Tard sosial proseslərin üç əsas tipini ayırırdı: təqlid, əks mövqe və adaptasiya. Ona görə sosial proseslər bu üç qanun-prinsiplərlə davam edirdi. O, özünün «Təqlid qanunları» əsərində bunu geniş izah edirdi. İdealın təqlidi, nümunəyə əsaslanan təqlid və qarşılıqlı təqlid. Qarşılıqlı təqlid insanların qarşılıqlı təsirindən yaranırdı. Əlbəttə, Tard dövrümüzdə yaşasaydı, televiziyanın və kinonun, vizual vasitələrin həyatda bu qədər nüfuzunu görsəydi, öz nəzəriyyəsindən bir daha arxayın olardı. Hərçənd o, belə də hər şeyi görə bilirdi. Tard «Gələcəyin tarixindən qeydlər» yazan bir fikir adamı idi.

Bu gün televiziya-kino, virtual şəbəkələr təqlidin əsas ötürücüsüdür. İnsanlarmı TV-də gördüklərini təqlid edir? Televiziyamı baş verənləri ekranda təqlid edir? Yoxsa televiziyada göstərilənlər təkrarən baş verir? Biz kinonu təqlid edirik, yoxsa kino bizi? Tək görünən nədir? Təqliddən lənətlənmiş kimi yaxa qurtarmaq olmur. Və bu «təqlid» həyatımızı məhv etmək gücünə malikdir. Kriminal xəbərlər artdıqca, təfərrüatları yayımlandıqca cinayətlər də artmaqda davam edir. Televiziya, kino, cəmiyyət, təbiət bir birini təqlid edir.

Kino ən bədii vizual təqliddir. Amma bu təqlid bəzən bilərəkdən, bəzən də təhtəlşüuridir... İkinci halda ilk baxışda o, yuxu kimi izaholunmazdır.

Kino yuxudur…

Kino onu çəkənin hamıya göstərə bildiyi yuxusudur – kino hamımızın yuxusudur.

Baş verən hər şey - terraktlar, müharibələr, texniki-mənəvi nailiyyətlər və faciələr bu yuxuların çin olmasıdır. Çünki, yuxunu su aparsın deyə suya yox, adamlara danışdılar, onlara hopdurdular, onlara yoluxdurdular. Bəlkə də gələcəkdə baş verəcək nəsə o yaddaşın (yaddaşdakı filmin) proyeksiyası olacaq.

Məsələn, mən dünyanın dağılacağını məhz Lars fon Trierin «Melanxoliya»sında olduğu kimi təsəvvür edirəm. Hər səhər üfüqdən o naməlum planet nəhəng sifəti ilə bizə boylana bilər.

“Pis” və “yaxşı” filmlər - yəni insanı pis və yaxşı göstərən filmlər. bunun cəmiyyətə təsiri” mövzusunda esse yazmalıydım. Yazılacaq məqalənin əsas tezisi bu idi: «İnsanın pis olduğunu göstərdikcə, o da əks təsir göstərib daha da pisləşir və ya əskinə”. Pis filmlər üçün Pazolinidən Balabanova qədər onlarla rejissorun filmlərindən nümunələr gözaltı etmişdim. Amma məqalə alınmadı. Nəticəsiz bir iş olduğu üçün alınmadı. Çünki bir rejissora «Niyə belə film çəkirsən?» - deyə soruşmaq, «Niyə bu yuxunu gördün?» kimi axmaq sualdır.

Yuxu öncəgörmə kimi - kino öncəgörmə kimi

Ayaz Salayevin baş tutmayan «Ehram TV» filmində ölkədə sanki üçüncü bir göz peyda olub, haradan, nə vaxt çəkəcəyi bəlli olmadan çəkilişlər edir və bu çəkilişlər “Ehram” kanalından birbaşa translyasiya olunur. Gizlinlər aşkardır və hamı görür. Bunun necə və hansı prinsiplə çəkildiyi, nə zaman, harda çəkəcəyi, kimi çəkəcəyi məlum deyil. Bu mistikadır. Bu, həqiqətdir. Və bu görüntülərdən qorxmamağın tək bir rolu var – səmimi və ədalətli olmaq! Kino belə bir qüvvəyə malikdir.

O, qüvvəni hesaba almamaq, «ay dayı, bu kinoduuu» deyib əlini yelləmək sadəlövhlükdü...

Kinodan bir öncəgörmə nümunəsi daha deyim: rejissor Roman Polanskinin «Rozmarinin uşağı» filmi... Film hamilə qadının qətlindən bəhs edirdi. Bədbəxtlik özünü çox gözlətmədi: film təhvil veriləndən az sonra Romanın hamilə arvadı Şerri Teyt vəhşicəsinə qətlə yetirildi.

Lənətlənmiş filmlər - bunları yazmamaq da olardı

Doğrudan, bunları yazmamaq da olardı. Kökündə mövhumat, cəfəngiyat yatan fakta oxşar nəsnələr bura qədər yazılanların ciddiliyini şübhə altında qoya bilər. Amma “Guyalar”la başlayan əhvalatların burada qeyd olunmasının balaca bir səbəbi var: Yuxularımızı da guya ilə başlayırıq. Amma orada qatı açılmamış həqiqətlər olur. Elə özümüz haqda.

Guyalar…

Guya Çarli Çaplinin filmində telefonla danışan qadın görünür, amma o zaman hələ telefon-mobil telefon icad olunmamışdı.

Guya rejissorlarda Bulqakovun əsərini ekranlaşdırma zamanı kiçik də olsa bir narahatlıq yaranır - bu lənətlənmiş əsərdir, bu əsərin ekranizasiyası zamanı doğrudan da iştirakçıların başına bədbəxt hadisə gəlir.

Bunlar sueveriyadır, əlbəttə belədir. Amma məhz naturadan meyitləri çəkən rejissorun «Polterqeyst» filmində çəkilən 4 aktyor tezliklə vəfat edir…

Guya… Bu guyaları istənilən qədər uzatmaq olar.

Əlbəttə, aktyorun ölümü istisna bir hadisə deyil. İnsan öləri məxluqdur. Bu əlacsız həqiqəti rus şairəsi Marina Svetayeva öz şerində istehza və acı bir yumorla çatdırırdı: «Ölümdən yazmayın. Sonra o çin çıxır...»

Əsl mistika - Aramızda baş verənlər

Ən dəqiq və ən real qənaətləri dadlı tikə kimi yazının sonuna saxlamışam.

Bir dəfə kinorejissor Əli İsa Cabbarovla kinonun mistikasından söhbət edirdik, ona «Uzun bir istehsal mərhələsi boyunca filmin ruhunu necə qoruyub saxlayırsan?» - deyə bir sual vermişdim. Cənab rejissor belə söyləmişdi: «Mən bir şeyi kəşf etmişəm, əsas olan kamera ilə, aktyorlar arasında, qurduğun mizan-məkan arasında baş verənlər deyil, kadra daha çox hopan səninlə - yəni rejissorla kamera arasındakı hisslər olur».

news-inner-user
Aliyə

999 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Aşıq Veysəlin nəvəsi babası ilə bağlı məşhur faktları inkar etdi
15:59 28 Yanvar 2021
"İstəyirəm xanımların mənə yazığı gəlsin" - Vaqif Səmədoğlu ilə müsahibə
15:18 28 Yanvar 2021
Xalq artisti: "Şəfiqə Məmmədovadan hamı narazıdır"
14:40 28 Yanvar 2021
Eyvaz Əlləzoğlunun 65 yaşı tamam olur – Onu yaxından tanıyaq
14:36 28 Yanvar 2021
Nobel ziyafəti verilən salon peyvənd mərkəzinə çevrilir
14:22 28 Yanvar 2021
Aktrisa 94 yaşında vəfat etdi
13:41 28 Yanvar 2021
Vaqifin ortadan qırılan siqareti – Babək Göyüş yazır...
13:01 28 Yanvar 2021
Sevgilisi ilə xanımını 4 ay bir evdə saxladı, yəhudi toyunda hamını ayağa qalxmağa məcbur etdi- Heç kimə bənzəməyən Rəmiş
12:30 28 Yanvar 2021
Ürək parçalayan şəhid məzarları – Günahkar kimdi?
11:50 28 Yanvar 2021
Azərbaycanlının evlilik təklifi niyə bayağı alınır?
11:07 28 Yanvar 2021
Anar evliliyinin 59 illiyini qeyd etdi - Fotolar
10:25 28 Yanvar 2021
Kann Film Festivalı təxirə salındı
10:02 28 Yanvar 2021
Orxan Pamukun romanları Qərbin gizli sifarişidir – Aqşin Yenisey yazır...
09:01 28 Yanvar 2021
“Azərbaycanın klassik 12 instrumental muğamı” kitabı təqdim olundu
18:59 27 Yanvar 2021
Mədəniyyət naziri Fransanın dövlət katibi ilə görüşdü
18:11 27 Yanvar 2021
Qarabağda mina təmizləyənlərdən film çəkildi - Video
17:28 27 Yanvar 2021
Bizim keçmişimiz əl-ələ gəzir - Elvin Bakiroğlunun yeni şeirləri
16:46 27 Yanvar 2021
Di Kaprio ABŞ prezidentinə açıq məktub yazdı
16:01 27 Yanvar 2021
Fərhad Bədəlbəyli: “Bülbülün həyətinə girəndə qorxdum” – Şuşa söhbəti
15:18 27 Yanvar 2021
Çində "Nizami irsi" layihəsinə strat verildi
14:46 27 Yanvar 2021