writer1

Sevda Sultanova

Məqalə sayı

860
clock13:06 calendar-gray 15 Aprel 2014 view-gray3936 dəfə oxunub
view-gray3936 dəfə oxunub

Homoseksual filmlərin tarixi

Sevda Sultanova yazır

Uzun müddət dünyanın bir çox ölkələrində homoseksual münasibətlərin kinoya gətirilməsi qadağan edilib.

Məsələn, 1930-cu illərdə Amerika Kino Şirkətləri Assosiasiyası Heys etik kodeksini qəbul etmişdi. Kodeks assosiasiyanın rəhbəri, respublikaçı Uilyam Harrison Heysin adı ilə bağlıdır. 1967-ci ildə ləğv edilən Kodeks nəinki homoseksuallığı, hətta heteroseksuallığı yasaq etmişdi. Yeganə izn verilən şey komediyalarda qadına bənzər şıltaq, nazlı kişi obrazı idi.

Bəzi iddialara görə gey münasibətlərinə işarə edən ilk filmi rejissor, prodüser Uilyam Dikson çəkib. Fransada ingilis mühacirinin ailəsində doğulan Diksonun 1894-cü ildə çəkdiyi bu film “Diksonun ekperimental səsli filmi” adlanır.

24 saniyəlik filmdə iki kişi ehtirasla qucaqlaşaraq rəqs edir, digəri isə skripkada çalır. Hərçənd, rejissorun məhz bu münasibətlərə aksent etməsi haqda dəqiq məlumat yoxdur. Deyilənlər, yalnız ehtimaldır.

Amma kino tarixində məlum mövzuda ilk film kimi, İsveç rejissoru Morits Staylerin danimarkalı yazıçı German Bangın “Mihael” romanı əsasında ekranlaşdırdığı ”Qanadlar” ekran işi qəbul edilir. Təəssüf ki, film internetdə yerləşdirilməyib. Amma romanı ikinci dəfə 1924-cü ildə məşhur Danimarka rejissoru Karl Dreyer ekranlaşdırıb. “Mixael”ə bu burdan baxa bilərsiz.

Film məşhur rəssamın şagirdinə sevgisindən danışır. Müəlliminin maddi imkanlarından yararlanan şagirdi sonda bir qadına vurularaq onu tərk edir. Rəssam isə xiffətdən ölür. Homoerotik münasibət filmdə ehtiyatla verilib, sevgi əsasən baxışlarda, mətnlərdə ifadə edilib.

1919-cu ildə alman rejissoru Rixard Osvald “Başqalarına bənzəməyən” adlı maarifləndirici tammetrajlı film lentə aldı. Manifest xarakteri daşıyan film cəmiyyətin diqqətini homoseksualların problemlərinə yönəldir. İlk kadrlarda “175-ci maddə”nin bir neçə adamın üzərində Damokl qılıncı kimi asıldığı göstərilir. Uzun müddət Almaniyanın cinayət kodeksində yer almış “175 ci maddə”yə əsasən homoseksuallar cəzalandırılırdı.

Dövrünün inqilabi film sayılan “Başqalarına bənzəməyən” bu gün də maarifçilik, tolerantlıq baxımından aktualdır. Film göstərir ki, geylər xəstə, pozğun yox, normal insanlardır.

Qəhrəman istedadlı musiqiçidir, keçmiş sevgilisi onu şantaj edərək hakimiyyət orqanlarına homoseksual olduğunu xəbər verir. Homoseksuallığı bəlli olandan sonra onun konsertləri təxirə salınır, ona soyuq münasibət yaranır və nəticədə musiqiçi intihar edir. Filmin ssenari və ideya müəllifi, homoseksualların azadlığı uğrunda hərəkatın lideri, həkim, alim Magnus Hirşfelddir. Seksologiyanı araşdıran Hirşfeld, bunun üçün müntəzəm tədbirlər keçirir, hətta Lev Tolstoyu, Emil Zolyanı, Herman Hesseni, Tomas Mannı inandırmışdı ki, alman homoseksuallarına dəstək məktubu yazsınlar. Hitlerin hakimiyyəti dövründə filmin surətləri məhv edilib. Filmin yalnız müəyyən fraqmentləri qalıb.

1931-ci ildə isə avstriyalı rejissor Leontine Saqan “Uniformalı qızlar” ilk lesbi filmini çəkir.

Bu, lesbilər arasında ilk kult film sayılır. Alman yazıçısı Krista Vinsloenin “Dünən və bu gün” romanı əsasında çəkilən film internatda Manuela adlı şagirdin gənc müəlliməsinə sevgisini anladır. Yasaq sevgidən xəbər tutan direktor onu məktəbdən qovmaq istəyir. Manuela intihara cəhd göstərir. Film üçün iki final çəklib: birincidə Manuela ölür, ikincidə onu dostları xilas edir. İkinci versiyanı amerikalı tənqidçilər pis qarşıladığına görə film Amerikada faciəvi finalla ekranlara çıxır. Rejissor təkcə lesbi münasibəti yox, eyni zamanda direktorun simasında despotik hakimiyyəti təsvir edib. 1958-ci ildə macar rejissoru Geza von Radvanyi məşhur alman-fransız aktrisası Romi Şnayederin iştirakı ilə filmin remeykini lentə alıb.

Avropa kinosunun ilk gey filmlərdən biri fransız yazıçısı Jan Jenenin “Sevgi nəğməsi” (1950) qısametrajlı lentidir. Film qonşu kameralarda iki məhbusun sevgisini anladır. Onlar bir-birini arzulayaraq masturbasiya edir, gələcəklə bağlı xəyallar qurur. Bir neçə ölkədə qadağan olunan filmdə gey sevgisi açıq ifadə olunur.

Rejissor Basil Derdenin “Qurban” (1961) dramı İngiltərədəki homoseksual problemlərə toxunan ilk filmdir. Həmin illərdə İngiltərədə homoseksuallığı qadağan edən qanun şantaja yol açırdı. “Qurban” dramı Böyük Britaniyada homoseksuallara qarşı qanunun liberallaşmasında əhəmiyyətli rol oynadı.

Alman rejissoru, Rosa von Praunhaymın 1971-ci ildə çəkdiyi “Pozğun homoseksual yox, onun yaşadığı cəmiyyətdi” filmi Almaniyada homoseksual hərəkatın aktivləşməsinə, onların öz hüquqları uğrunda mübarizəsinə təkan verdi. Az büdcə səbəbindən səssiz çəkilən filmdə əyalətdən şəhərə gələn gəncin homoseksual haqlar uğrunda mübarizəsi təsvir edilir.

Bu mövzunu cəsarətlə araşdıran rejissorlardan biri britaniyalı avanqard Derek Carmendir. O, ( “Vittgenşteyn”, “Mələklə söhbət”) seksual azlıqlardan bəhs olunan filmlərə görə Berlin kinofestivalının dəfələrlə xüsusi mükafatını alıb.

Alman rejissoru Ulrike Ottinger lesbi kinosunun əhəmiyyətli fiquru sayılır. Onun filmlərində qadınların seksual arzuları açıq yox, incə şəkildə səhnə mizanlarında verilir. Rejissorun dəniz səyahəti zamanı pirat qadınlara qoşulan bir qrup qadının macərasından danışan “Madam X” (1975) kult filmi satirik və erotik fantaziyadır.

Başqa bir alman rejissoru Monika Treutun (1954) “Bakirə maşını” filminin qəhrəmanı San Fransiskoda lesbi subkulturasını araşdırır.

Homoeksual mövzunu müntəzəm işləyən rejissorlardan biri ispan rejissoru Eloy de la İqlesia olub.

Onun ekran işlərində (“Deputat”, “Məşuqlar”) homoseksual münasibətlərin açlq təsviri var.

1973-cü ildə amerikalı rejissor Kristofer Larkin “Tamamilə təbiidir” filmində daha da irəli gedir: iki gey birlikdə yaşayır, yemək hazırlayır, əylənir, sevişir. Onlar bədbəxt yox, xoşbəxt ailə kimi təsvir edilir. Amma film prokatda uğur qazanmır.

Artıq dünyada bütöv bir homoseksual kino sənayesi formalaşıb. 150-yə yaxın homoseksual film festivalı var.

“Donqar dağ”, “Quşlar üçün qəfəs” ən çox gəlir gətirən gey filmləridir.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Ədəbiyyat tariximizə qızıl hərflərlə yazılan misralar: 5 seçmə şeir
17:20 08 May 2021
Azərbaycanlı musiqiçi vəfat etdi
16:20 08 May 2021
Gənc yazardan yeni hekayə: Şlaqbaum
15:39 08 May 2021
Aktyor kitabxananın qonağı oldu
15:01 08 May 2021
Musa Yaquba sevgi və iztirabla - Kamal Abdulla yazır...
14:20 08 May 2021
Çingiz Hüseynovun ən çox sevdiyi 10 roman - Siyahı
13:36 08 May 2021
Xalq şairi Musa Yaqub dəfn olunub - Fotolar
12:37 08 May 2021
Şeir yazmağa Stalinə görə başladı, evli ola-ola bir qadına vuruldu, arvadı sevgilisinə yazdığı şeirləri gizli oxudu – Musa Yaqubun nağıl kimi həyatı
12:30 08 May 2021
Xalq artisti koronavirusdan dünyasını dəyişdi
11:38 08 May 2021
Şuşanın Mədəniyyət paytaxtı elan olunmasının 10 tarixi dərsi
11:10 08 May 2021
Ölən adamdan şair olar? - Gənc şair Fikrət Qocaya şeir həsr etdi
10:35 08 May 2021
Qətlə yetirilmək istərdim: Gecənin qaranlığında... Bıçaqla...
10:05 08 May 2021
2021-ci ilin “Oskar” saxtakarlığı – Sevda Sultanovadan sərt tənqid
09:00 08 May 2021
Jurnalist Fulya haqqında film çəkiləcək
18:56 07 May 2021
Sabir Rüstəmxanlıdan təsirli sözlər: “Əlvida, əziz qardaş!”
18:08 07 May 2021
Nizami Gəncəvi və Yunus Əmrəyə həsr edilən səhnə əsəri nümayiş olunub
17:46 07 May 2021
“Buynuzdan yazanda kəndi işğal olunan şairlərdən utanırdım” - Musa Yaqubun son müsahibəsi
17:15 07 May 2021
Musa Yaqubun dəfn olunacağı yer bəlli oldu
16:39 07 May 2021
Azərbaycanlı şairin ingiliscə kitabı çıxdı
16:12 07 May 2021
Musa Yaqub vəfat etdi
15:35 07 May 2021