writer1

Fərid Hüseyn

Məqalə sayı

135
clock12:31 calendar-gray 23 Avqust 2013 view-gray1078 dəfə oxunub
view-gray1078 dəfə oxunub

Mirzə Cəlilin Molla Nəsrəddini zay eləməyi

Fərid HÜSEYN

Şifahi xalq ədəbiyyatından gəlmə Molla Nəsrəddinlə, Mirzə Cəlilin eyni adlı jurnalından yaddaşlara hopmuş Molla Nəsrəddini ayırmaq yadımızdan çıxıb.


Bu gün Mirzə Cəlilin yaratdığı mühitin, ab-havanın fonunda Molla Nəsrəddini görəndə lap ürəyim ağrıyır. Mirzə Cəlil Molla Nəsrəddinin populyarlığından istifadə elədi, öz bildiyi kimi dəyişdirdi.

Şifahi xalq ədəbiyyatındakı Molla Nəsrəddin heç vaxt ideologiyaya xidmət eləməmişdi, Mirzə Cəlil onu “kullandı”.

Mirzə Cəlil Molla Nəsrəddindən maarifçi, demokrat, azərbaycançı düzəltdi. Bu çox pis hal idi. Mirzə Cəlil Molla Nəsrəddinin əhvalını, kodunu, “geni”ini dəyişdi.

Molla Nəsrəddin düşünən kimi məhv oldu, çünki Molla Nəsrəddin yaşamaq üçün idi.

Molla Nəsrəddin situasiyadan situasiya doğururdu. Molla Nəsrəddindən epoxa düzəltmək olmazdı.

Molla Nəsrəddin birüzlü olan kimi sifət qazandı, xalqın Molla Nəsrəddinin min illərdi üzünü itirmişdi. O, ağıllı, səfeh, vicdanlı, gözüyləgörən, irfani, lağlağı, molla, ciddi, həyati, real, qorxaq, savadlı, cəsarətli – bir sözlə, hər üzü olan qəhrəman idi.
Xalqın Molla Nəsrəddinini situasiyadan asılı olaraq ayrı-ayrı adamlara misal çəkmək olurdu.

Xalqın yaratdığı Molla Nəsrəddin orta və uzaq Şərqin yaratdığı, əslində, hardan gəlib hara getdiyi məlum olmayan, – sanki bic doğulmuş biridir. Milli deyil.

Mirzə Cəlil yaxşı bilirdi ki, Molla Nəsrəddini bu cür yaxşı "kullanmaq" olar. Çünki Molla Nəsrəddində hamı özünü tapır və onu hamıya misal çəkmək olur.

Mirzə Cəlil Molla Nəsrəddini monotonlaşdırdı, daha çox lağlağıdilli, öyrədən, gülünc birinə, öz vasitəsinə çevrildi.

Mirzə Cəlil ancaq Molla Nəsrəddinin gülüşündən istifadə edə bildi.
Xalqın Molla Nəsrəddini üslubsuz idi, daha saf idi.

Elə ki Molla Nəsrəddin ədəbi-publisistik-sosial auraya gəldi, monotonlaşdı, mənasızlaşdı, üslubu oldu. Ad və təyinat qazandı. Guya düz danışdı, məzələndi, amma monotonlaşdı.


Mirzə Cəlil Molla Nəsrəddini zay elədi, adi bir qəhrəmana çevirdi.
Mən Molla Nəsrəddini əvvəldən sevirəm. O, xalqın arasındadır, xalq onu daha çox sevir, xalq ona öyrəşib, xalq ondan öyrənmək yox, onunla yaşamaq istəyir.


Mirzə Cəliləcən xalq Molla Nəsrəddini, elə bir günə salıb ki, ona ad vermək olmur. Mirzə Cəliləcən Molla Nəsrəddinə əclaf da deyə bilərdin, kişi də, mömin də deyə bilərdin, kafir də, qorxaq da deyə bilərdin, igid də. Xalq Molla Nəsrəddinin simasını qurmamışdı.
Xalq Molla Nəsrəddini xar eləmirdi, xoş xatırlayırdı. Mirzə Cəlil xalqın timsalı kimi görürdü Molla Nəsrəddini. Molla Nəsrəddin xalqa çevriləndən sonra, özünü – üzünü itirdi.


Xalqın yaratdığı Molla Nəsrəddin xalqın arasında idi, Mirzə Cəlil ona tribuna, mandat verdi. Molla Nəsrəddin xalqdan hündürdə dayanmamışdı heç vaxt.


Molla Nəsrəddin ədəbiyyata, jurnala gələnəcən daha azad idi, Molla Nəsrəddin jurnalda alçaldıldı və ən pisi isə xalq bunu başa düşdü.


Mirzə Cəlilə ancaq xalqın Molla Nəsrəddinin gülüşü lazım idi, çünki irfani pessimistliyə, siyasi pessimistliyə bir gic adam gülməli idi.
Mirzə Cəlilin bircə üstünlüyü o oldu ki, o xalqın Molla Nəsrəddininə faciəsini başa saldı.
Mirzə Cəlil xalqın Molla Nəsrəddinini çevirdi və itirdi. Bu gün Mirzə Cəlilin yaratdığı Molla Nəsrəddin kimdi? Hansı addadır? Əvvəlki – xalqın Molla Nəsrəddini hanı?


Mirzə Cəlil bizi görün nə böyük suallar qarşısında qoyub?!

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Oğlunun ölümünü ondan 40 gün gizlədilər – Xalq artisti haqqında maraqlı faktlar
21:13 21 Yanvar 2021
Xalq şairinin oğlu: “Atamın xəstəliyini hamıdan gizlətdim” - Müsahibə
20:00 21 Yanvar 2021
Tarix Muzeyinə direktor təyin edildi
18:59 21 Yanvar 2021
"Netflix"in abunəçilərinin sayı rekord həddə çatdı
18:15 21 Yanvar 2021
Filipp Kirkorov bu ölkəni məhkəməyə verir
17:39 21 Yanvar 2021
Bizdən istifadə edən qəddar sənətkarlar – Mehman Qaraxanoğlu yazır...
17:19 21 Yanvar 2021
"Bu nə deməkdir?" - Qismət nazirliyin keçirdiyi müsabiqəni tənqid etdi
16:38 21 Yanvar 2021
Makgregor Porye qarşıdurmasına 1xBet-dən "Risk etmədən mərc"
16:23 21 Yanvar 2021
Tanınmış müğənni şəhid baş leytenanta mahnı həsr etdi - Video
15:40 21 Yanvar 2021
Sən istə, sənin üçün batım hər günaha mən – Orxan Bahadırsoydan yeni şeirlər
15:01 21 Yanvar 2021
"Min bir gecə" Mariinski Teatrında anşlaqla nümayiş olundu - Foto
14:20 21 Yanvar 2021
Ədəbiyyat müsabiqəsinin qalibləri bəlli oldu
13:41 21 Yanvar 2021
Əsgər payına göz dikənlər
13:17 21 Yanvar 2021
Moskvada teatr və kinoteatrlar açılır
12:43 21 Yanvar 2021
O doğulmamış atası Sibirə sürgün edildi, ömrünü mənfi rollara həsr etdi, “baş yaramaz” adını qazandı – Kinomuzun “Göygöz kosa”sı
12:07 21 Yanvar 2021
Qar yağır - Günün şeiri
11:34 21 Yanvar 2021
21-ci əsrin 21-ci ilinin 21-ci günü – Bu gün nə baş verəcək?
11:03 21 Yanvar 2021
Tünzalə Ağayeva Şuşa haqqında klip çəkdirdi - Foto
10:34 21 Yanvar 2021
Azərbaycanlı rəssamın ABŞ-dakı sərgisi beynəlxalq mətbuatda
10:14 21 Yanvar 2021
Vətəni söyməyə nə var? - Aqşin Yenisey qürbətdə aşağılanmaqdan yazır...
08:58 21 Yanvar 2021