writer1

Kənan Hacı

Məqalə sayı

193
clock15:13 calendar-gray 05 May 2011 view-gray1184 dəfə oxunub
view-gray1184 dəfə oxunub

Cəfər Cabbarlinin mexaniki səhvi

Keçmişi təftiş etməkdən asan nə ola bilər? Keçmişdən nəticələr çıxarmaq isə çox çətindir. Ona görə mən kimisə ittiham etməkdən həmişə çəkinmişəm. Çünki ittiham olunanların yerində mən olsaydım, bilmirəm necə rəftar edərdim. Bu barədə hələ on üç il bundan əvvəl böyük bir yazı yazmışdım: “Etiraflar işığında ittihamlar sönük görünür.”

“Azadlıq” radiosunun saytında Cəfər Cabbarlının Hüseyn Cavid haqqında tənqidi yazısı yer alıb. Doğrusu, oxuyub çox pis oldum. İki dahi sənətkarın üz-üzə qoyulması nə dərəcədə doğrudur, bilmirəm, amma fikirləşirəm ki, tarix çox amansız məfhumdur.

C. Cabbarlı 30-cu illərdə Azərbaycanda gizli fəaliyyət göstərən “Müsavat” partiyasının baş katibi, Məhəmməd Baharlı isə onun müavini olub. C. Cabbarlının sovet dövrü yaradıcılığında ikili yanaşma müşahidə olunur. Onun “Firuzə” adlı bir hekayəsi var, sovet hakimiyyətinin təntənəsinə həsr olunmuş bu hekayə Bakıdan və onun “xoşbəxt” sovet nəslindən bəhs edir. Amma onun eyni dövrdə yazdığı “Papaq” hekayəsi sovet Bakısına tərs şillə idi. Sovet sisteminin bütün eybəcərliyi bu hekayədə əks olunub.

Cəfər Cabbarlının Hüseyn Cavidə tənqidi yanaşması təzə məsələ deyil. Onun tənqidi ideoloji məzmun daşıyır, Cabbarlı Cavidi məhz ideologiyanın tələblərinə cavab verməyən əsərlər yazmaqda günahlandırır. Özü də çox yumşaq şəkildə yazıb.

A. Çexov inqilabın baş verəcəyini öncədən görüb inandığı kimi Cabbarlı da sovet ideologiyasına sidq-ürəkdən inanmışdı. O, virtuoz dramaturq idi, bu kimi yazılar onun daşlaşmış ədəbi reputasiyasını zədələmək gücündə deyil. Amma... Müsəlmanın bu əmması olmasa...

1934-cü ildə Azərbaycan Şura Yazıçılarının birinci qurultayı keçirilib. “Gənc işçi” qəzeti həmin qurultayın stenoqramını dərc edib. Cəfər Cabbarlı qurultayın 16 iyun tarixli iclasında H. Cavidi tənqid edib. Yazıda Cavidə irad tutulur ki, o, bu günün tələbini ödəyə bilmir və yazdığı əsərlər də günün tələblərinə cavab vermir. Guya onun “Peyğəmbər əsərində qadına olan baxış köhnədir və sair və ilaxır.

Şübhəsiz, Cabbarlı da artıq o vaxtdan təsir altına düşməyə başlamışdı, məşum 37-ci ilə qədər yaşasaydı, onun hansı mövqedə dayanacağı yazdığı yazıdan bəlli olur. Allahın C. Cabbarlıya yazığı gəlib, onu 37 sınağı ilə üz-üzə qoymayıb, qələm dostlarının üzünə durmaq məşəqqətindən azad eləyib və adına ləkə düşməsinə riza verməyib.


Paskal yazır: “İnsan bəzən şübhə etməli, bəzən qəti inanmalı, bəzən isə hamı tərəfindən qəbul olunanlara itaət etməlidir. Yalnız ağılsız adam buna əməl etməz.”

Məncə, şərhə ehtiyac yoxdur. İnamdan doğan səhv artıq mexaniki səhvdir, bu yanlışa görə insanı ittiham etmək düzgün deyil.

Bu günün müxalif cəbhədə qərarlaşmış bəzi köşə yazarları yaxın keçmişdəki üz qaraldan yazılarına görə ittiham olunurlar və bu gün onlar “bəli, bu yazıları mən yazmışam!” deyərək öz yazılarına yiyə durmurlar.

Qələm hələ ki, bizim əlimizdədir və nəzərə almaq lazımdır ki, onların(Cəfər Cabbarlının və s.) özlərini müdafiə etmək imkanları yoxdur. Gəlin, ruhları qarşısında bir qədər ehtiyatlı olaq. Düşünək ki, sabah bizim də qabırğamıza döşəyə bilərlər, onda özümüzü müdafiə etmək imkanımız olmayacaq...
REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Bir oğlu öldü, ikinci oğlu anasını tərk etdi-Papaqçıya ərə gedən Xan qızı
14:29 15 Avqust 2020
"Alacaqaranlıq" seriyasının müəllifindən oxuculara kitab müjdəsi
13:43 15 Avqust 2020
Xurşidbanu Natəvana layihə həsr olundu - Video
11:20 15 Avqust 2020
Tanınmış bəstəkar koronavirus peyvəndinin sınaqlarında könüllü oldu
11:01 15 Avqust 2020
Məşhur gitara ifaçısı vəfat etdi
10:28 15 Avqust 2020
Bu filmə görə 400 nəfər işdən çıxarılacaqdı – Rejissorların boyun qaçırdığı Azərbyacan filmi
08:57 15 Avqust 2020
Daha bir nəşriyyat Polad Həşimovla bağlı kitab nəşr etdi - Foto
18:36 14 Avqust 2020
Ayı balalarını oğurlayan çoban - Qorxmaz Şıxəlioğlu yazır...
17:14 14 Avqust 2020
Tom Kruzun çəkildiyi filmin meydançasında yanğın baş verdi
16:05 14 Avqust 2020
Xalq artistinin qızı atasının şeirlər kitabını nəşr etdirəcək
15:19 14 Avqust 2020
Oğlu Xalq artistinə klip çəkdi - Video
14:28 14 Avqust 2020
Əsl adı Pənah idi, kasıb atası ona yalnız keçi dərisindən dəf düzəldə bildi - Sürücü, vaqon ustası, montyor Alim Qasımov - Maraqlı faktlar
13:32 14 Avqust 2020
Almaz Ələsgərli efirdə erməni mahnısı oxudu - Video
12:38 14 Avqust 2020
"Sevastopol uğrunda döyüş"ün qəhrəmanı vəfat etdi
12:17 14 Avqust 2020
Bizi kütləvi öldürmək məsələsi... - Bütün bunlar masonların işidir?
11:27 14 Avqust 2020
Gənc yazara ağır itki üz verdi
10:39 14 Avqust 2020
Filmimiz beynəlxalq festivalda mükafat qazandı
10:00 14 Avqust 2020
Məni şərləyib qardaşımın gözündən salmaq istəyirdi - Bircənin romanı
08:59 14 Avqust 2020
Türk aktrisası vəfat etdi
18:30 13 Avqust 2020
Azərbaycanda əcnəbi serialların yayımı bərpa olundu
17:57 13 Avqust 2020