writer1

Ağalar Qut

Məqalə sayı

13
clock10:30 calendar-gray 13 Fevral 2021 view-gray1504 dəfə oxunub
view-gray1504 dəfə oxunub

Azərbaycan maarifçiliyi mədrəsələrdən başlayır

Bizə on illərdir belə öyrədilmiş və təbliğ edilmişdir ki, Azərbaycanda maarifçilik (başqa adlarla desək, rasionalizm, modernizm, avropaçılıq və s.) 1876-cı ildə Qoridə açılan Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyası qapısından gəlmişdir.

Qorinin rolunu inkar etmirəm. Ancaq bəs görəsən, bu qapı olmasaydı necə olardı(q)? Burada “qoriçilər” dərhal əzbər deyəcəklər ki, heç nə də, təxminən yarımvəhşi, yarımheyvan, mövhumata qərq olmuş qəbilələr yığını kimi Azərbaycan!

Lakin mənim bu əzbər cavaba şübhələrim var. Yaxşı, bəs, ən az 1700-ci illərdən üzü bəri mövcud olan Şamaxı mədrəsəsində çalışan Qafqaz müsəlmanlarının müftisi, M.F.Axundovun həmyaşıdı Əbdülhəmid Əfəndizadənin o mədrəsədə öz şagirdlərinə fransız dili (Avropa dili!) öyrətməsi faktı? Hacı Səid Ünsizadənin 1874-cü ildə (Qori seminariyasından iki il qabaq!) yaratdığı Avropa tipli “Məclis” məktəbi! Yeri gəlmişkən, şol (həmin) “Məclis” məktəbində Ünsizadənin dəvətiylə M.Ə.Sabirin də müəllimi olan Seyid Əzim Şirvani də dərs deyirdi.

Bunlar o dövr Azərbaycanı üçün sadəcə bir-iki misaldır. Ümumiyyətlə necə ola bilərdi ki, siyasi iradə olmaq iddiasıyla çıxış edən Rəsulzadə, Topçubaşov, Xoyski kimi respublika tipli dövlət quranlarımız çıxır, bəyəm, onlar pedaqojiq mənada modern mədrəsələrin (universitetlərin) əsasını qoya bilməzdilərmi? Yaxud, H.Z.Tağıyev tutalım qızlar məktəbi açmaq kimi fövqəladə bir qərar verərkən bəyəm Axundovun pyeslərinimi və yaxud Molla Nəsrəddinimi oxuyurdu? Əlbəttə yox!

Modern Azərbaycanın Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir kimi şəxslərlə başlandığını iddia etmək təxminən ona bənzəyir ki, elə bil indiki müasir Azərbaycan təfəkkür səviyyəsini Seymur Baycan, Günel Mövlud kimi müəlliflərin yeniyetmə-banal səviyyəsiylə ölçürsən. Bir sözlə, ölkəmizdə modernləşmə prosesi eynilə Avropadakı kimi gedirdi, gedəcəkdi də – yəni modernizm Azərbaycanda ruhani ocaqların içindən ruhanilərin əliylə doğulurdu, doğulacaqdı da; necə ki Avropada da modern universitet kilsənin daxilində formalaşdı.

Başqa sözlə, inkarçı-inqilabçı Axundov Təmsilatı, yaxud məsxərəçi Mirzə Cəlilin Molla Nəsrəddini olmasaydı da ölkəmizdə modernləşmə prosesi baş tutacaqdı. Üstəlik, bu tərəqqi endogen (içəridən, daxili-ənənəvi irs hesabına) olacağı üçün daha təbii, daha uğurlu, sintetik bir yolla baş tutacaqdı. Beləliklə, nə kimsə bizi Şimaldan əsən Qori küləklərinə, nə də o dövrün Axundov, Mirzə Cəlil, Sabir səviyyəli şəxslərinə borclu çıxarsın.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Tanınmış aktrisa vəfat etdi
17:44 13 May 2021
Amerikalı rəssamın əsəri 93 milyon dollara satıldı - Foto
15:46 13 May 2021
İnsanın təkbaşına xoşbəxt olması utanılası bir işdir - Kamyudan unudulmaz aforizmlər
14:28 13 May 2021
Nizamiyə həsr olunan beynəlxalq konfransa tezis qəbulu davam edir
13:46 13 May 2021
Yəhudi yazıçının kitabını yandırmaq üçün alanlar - Ayxan Ayvaz yazır...
12:30 13 May 2021
Rafiq Tağının üçcildliyi nəşr olundu - Foto
11:25 13 May 2021
"Xarıbülbül" festivalının qala konserti olacaq
10:31 13 May 2021
Bu da bu cür həyatdır – Elçinin hekayəsi
09:29 13 May 2021
“Azərbaycan–ispan danışıq kitabçası” çap olunub
18:18 12 May 2021
Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin toplusu Şuşada təqdim olundu - Foto
17:41 12 May 2021
Şuşada "Xarıbülbül" festivalı
15:00 12 May 2021
Mənim Tanrım gözəllikdir, sevgidir - Hüseyn Cavidin şeirləri
14:24 12 May 2021
Ağadadaş Ağayev əməliyyat öncəsi fotosunu yaydı
13:09 12 May 2021
30 ilin ən gözəl müjdəsi
12:04 12 May 2021
Tanınmış aktyor vəfat etdi
12:00 12 May 2021
Bu gün Şuşada «Xarıbülbül» müsiqi festivalı başlayır
10:12 12 May 2021
İrəvandan yük maşınında qaçan, özündən 24 yaş böyük direktorla evlənən, İran şahının sevimlisi olan Xalq artisti
09:03 12 May 2021
Sonsuz - Şərif Ağayarın hekayəsi
17:00 11 May 2021
Filmimiz Braziliyada beynəlxalq festivalda sertifikata layiq görülüb
15:50 11 May 2021
Soljenitsının Nobel almasının gizlinləri
14:45 11 May 2021