news-inner
clock17:40 calendar-gray 05 May 2020 view-gray1418 dəfə oxunub
view-gray1418 dəfə oxunub

Lazımsız çərçivələr... - Gənc şair heca şeirini tənqid edir

Kulis.az gənc şair Rauf Ranın müasir şeir mövzusunda yazdığı esseni təqdim edir.

"Bilərəkdən yaratdığınız qafiyələri yığışdırın, o, şeiri dərk etməyə əngəl yaradır." Yuri İvanoviç Mineralovun bu fikri boş poeziya çuxurunu yerli-dibli doldurmağa kifayət edir.

Lazımsız çərçivələr şeiri təkcə mətndə yox, ümumi poetik ab-havasında da çərçivəyə salır. Ucsuz-bucaqsız bir misranı - fikri lazımsız çərçivəsi ilə ucsuz-bucaqsızlıqdan 180 dərəcəlik üçbucağa dönüşdürüb, düzbucaqlı çərçivəyə həkk edir.

"Bilərəkdən yaradılmış qafiyə" deyilən zaman çox güman, ağlımıza "ölmə, ruhi-rəvan təbim, ölmə" halına saldığımız heca şeirlərindəki tam və ya natamam qafiyələr gəlir, lakin yaranma forması qeyri-ixtiyarı şəkildə şüurdan xəbərsiz yaranmayıbsa, sərbəst şeirlərdə olan qafiyələr də bu tradisionallığa daxildir. Yəni, sərbəst deyib sərbəst olduğuna özümüzü inandırdığımız şeirlərdə də qəsdən yaradılmış qafiyələr varsa, burda da hansısa tam sərbəstlikdən söhbət gedə bilməz, edilən söhbət də nisbi müqayisə nəticəsində nisbi sərbəstliklə sonlana bilər.

Məsələn, vahid metro-ritmik quruluşlu əruz vəznini ritmik quruluşlu heca vəzni ilə, heca vəznini isə sabitlikdən azad olan sərbəst şeirlə sərbəstlik müstəvisində müqayisə etsək, əlbəttə ki, heca vəzni əruz vəznindən, sərbəst şeir isə heca vəznindən daha sərbəstdir, lakin yuxarıda qeyd etdiyim kimi qəsdən - şüuru şəkildə yaradılmış qafiyələrdən ibarətdirsə, sərbəst şeirdəki sərbəstlik də lazımsız çərçivəyə salınıb öz sərbəstliyini itirmiş poeziyadan fərqlənmir.

Hazırlıqlı oxucular sütunvari şeirləri gördükdə oxumadan yan keçirlər. (Əlbəttə ki, bizim ədəbiyyatın oxucu kütləsi üçün bu, tamamilə yad hadisədir.) Uzun-uzadı çərçivələnmiş şeirlər müasir virtual zaman dünyası üçün çoxdan izlənib bitmiş zəif ssenariyə malik filmdən ötə bir məna kəsb etmir. İzosillabizm, izotoniya kimi çərçivə sütunları dərk edilmiş müasir poeziya qəlibsizliyində öz yerini tapa bilmir.

Poeziyanın qəlibsizliyə varması haşiyələnmiş bütün cismani və ruhi narahatlıqlarından qurtulub asudəliyə çıxan poeziyanın elə poetik hürriyyətidir ki, poeziyanı bu, hürriyyətdən məhrum etmək klaviatura üzərindəki barmaqların sahibinin də hürriyyətinə məhdudiyyət qoyur.

Poeziyanın sistematik və mistik quruluşu haqqında bildiklərimiz əsl poeziyanın qarşısında səhnə pərdəsi rolunu oynamaqdan başqa özünə hansısa bir rol seçə bilmir. Pərdənin arxasındakı, heç bir zaman varlığını (oxu: yoxluğunu) təsəvvür edə bilmədiyimiz sadə quruluş mistik təxəyyüllərimiz nəticəsində sanki bütün gözləntiləri məhv edəcəkmişcəsinə öz sadəliyini təxəyyül pərdəsi arxasında gizlətməyə məcbur olur. Hər şairin dilində daha da ilahiləşdirilən - ilahi kəlamlarla göylərə yüksələn poeziyanın öz sadəliyindən utanmaqdan özgə əlindən nəsə gəlmir.

Əslində poeziyanın nə olduğunu anlatmağa çalışan şairlər əllərindən gəldikcə onun nə olduğunu gizlətməyə çalışırlar. Bunun üçün poeziyanın mistikliyi haqqında ağızdolusu danışmaq kifayət edir. Poeziyanın rahatlıq bəxş edən sadəliyini qəbul etmək istəməyən şairləri yaşadıqları, gördükləri, çəkdikləri yox məhz ilahiləşdirdikləri poeziya rahat buraxmır.

Qısaca, Evtuşenkonun dediyi kimi:

"Əsl poeziyanın havası rahatlıqdır."

news-inner-user

18670 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Arif Quliyev vəfat etdi
01:53 07 May 2021
“Karlson” tamaşası onlayn göstəriləcək
19:00 06 May 2021
“Səhnədə” adlı müsabiqə elan olunub
18:35 06 May 2021
Yoldaşı ilə 55 il nikahsız yaşadı, qızının dəfninə getmədi – İslam Rzayev Zeynəblə oxumaqdan niyə imtina etmişdi? - Video
18:10 06 May 2021
“Nizami Gəncəvi obrazı bədii ədəbiyyatda” monoqrafiyası çap olundu
17:21 06 May 2021
Kim bizi görüşdürüb öpüşdürə bilər? - Elzadan yeni şeir
16:36 06 May 2021
“Ata-anamın tanımadığı bir oğlanın qoluna girib getdim, yaxşı da elədim!” – Müsahibə
16:01 06 May 2021
Gənc yazıçının kitabı çap olundu
15:09 06 May 2021
Herman Hessenin povesti Azərbaycan dilində
14:36 06 May 2021
O qızın mənim 20 yaşımdakı barmaqları – Ulucay yazır...
13:50 06 May 2021
“Mənim arvadım sənin nəyinə lazımdır?!” – Ailəsindən qışqıra-qışqıra danışan “bomj” - Reportaj
13:10 06 May 2021
Tanınmış türk yazıçı vəfat etdi
12:25 06 May 2021
Aktrisa teatrların açılması ilə bağlı müraciət etdi: Görün nə cavab aldı?
11:52 06 May 2021
Meyxanaçı Kərim ağır vəziyyətdədir - Həkimlər evə qaytardı
11:21 06 May 2021
Fikrət Qoca getdi, geridə nəyi qaldı?
10:59 06 May 2021
Yazıçılar Birliyindəki balacaboy kişinin zarafatı – İngiltərədən yazırlar...
10:24 06 May 2021
Misirdə Azərbaycan rəssamlarının sərgisi açıldı - Foto
09:35 06 May 2021
Abırsızlıqla azadlığın sərhədi itəndə – Sevda Sultanova "Həmin Zaur"dan yazır...
09:01 06 May 2021
Qızın qohumları onu öldürmək istəyirdilər – Məşhur şairdən maraqlı faktlar
21:00 05 May 2021
“Pişiyin evi” tamaşası nümayiş ediləcək
19:00 05 May 2021