news-inner
clock10:52 calendar-gray 19 Fevral 2020 view-gray1840 dəfə oxunub
view-gray1840 dəfə oxunub

Adam necə yazıçı olur? - Ayxan Ayvaz yazır

Nuri Bilgənin “Əhlət ağacı” filmi yazıçı olmaq istəyən Selim və kənddə quyu qazıb su tapmaq istəyən atanın hekayəsidir. Hər ikisi bu yolda uğursuzluğa düçar olur. Selim kitabını çap etdirmək üçün maliyyə axtarır və atasının qumar borcları ilə qarşı-qarşıya gəlir.

Sevilməyən bir ata, üstəlik borclar, Selimin yazıçı olmaq iddiası. Reallıqla toqquşub sarsılan gənc bir gün tanınmış, kitabları çox satılan bir yazıçı ilə kitabxanada rastlaşır. O yazıçı Selimə dəqiq bir fikir söyləyir:

“Ya onların istədiyi kimi biri olacaqsan, ya da ailənlə arandakı mübahisələri vicdanında həll etməlisən”.

Yazmaq imtinadır. İmtinanı bacarmaq. Həm hər şeyin qaydasında olsun, həm də yaxşı yazım deyə bir şey yoxdur. Sən bütün çətinlikləri gözə almalısan.

Həmin filmdə bir epizod da var. Artıq həvəsdən düşmüş Selim təəssüflə deyir: “İnsanları sevə bilmirəm”. Və bunun ardınca əlavə edir: “İnsanları sevə bilməyən adamdan necə yazıçı olacaq ki?”

Sual ritorikdir. Cavabı ola da bilər, olmaya da. Məncə, sevmədən olmaz. Ümumiyyətlə, yazıçılığın mayasında sevgi var. Heç bir yazıçı insana nifrətdən ilhamlana bilməz.

Əslində bəlkə də sənətin mahiyyəti bu sualdadır: “Niyə belə oldu?” Bu sualın qabağına hər bir söz əlavə edə bilərsiniz. Həyat, dünya, şəhər, insanlar, Tanrı və s. Yaradıcı adam bu sualın axtarışına çıxır və məğlub olur. Daha doğrusu, məğlub olduğunu bilə-bilə bu yolla gedir. Folkner necə deyirdi: “Yeni bir əsəri bitirəndə məğlub olduğunu anlayırsan və qəribədir ki, bu məğlubiyyət sənə həzz verir”.

Yaradıcılığın düz ortasından qırmızı xətlə “məğlubiyyət” sözü yazılıb. Sən yazırsan və məğlub olursan, amma yenə məğlub olmaq üçün qollarını çırmalayırsan. Bekketin dediyi kimi: “Həmişə cəhd etdin, həmişə də məğlub oldun... Olsun, yenə cəhd et, yenə məğlub ol! Daha yaxşı məğlub ol”.

Və yazıçı bu məğlubiyyətin formasını axtarır. Necə məğlub ola bilərəm? Məsələn, Çexov deyir ki, hər hadisədən hekayə yaratmaq olar. Markes bunu bir başqa cür deyib: “Başınıza gələn hadisəni hekayəyə çevirin”. Kazuo İşiquro isə tamam başqa cür düşünür: “Bildiyini yazmaq axmaqlıqdır”.

Hər kəsin öz yanaşması var və bu təbiidir. Və heç biri dəqiq deyil. Yəni hər hadisədən də hekayə yazmaq olar, başına gələn əhvalatı da hekayəyə çevirmək mümkündür. Yaxud, ümumiyyətlə, bütün bunları əlinin tərsiylə itələyib bilmədiyin bir mövzunu da araşdırıb yaza bilərsən.

Dəqiq düstur yoxdur. Yaradıcılıq üçün hazır resept olmur. Biz Çexov, Markes, İşiquronun dediyi ilə oturub-dursaq, Molla Nəsrəddinin məşhur lətifəsinə bənzəyəcəyik. Ev tikən mollaya hərə bir ağıl verir və nəticədə ortaya əndirəbadi bir ev çıxır. Molla deyir ki, bu sizin ağlınızın məhsuludur, indi özüm tikməliyəm.

Yazıçı da eynən Molla Nəsrəddin kimi yazı masasına gələndə bütün bu söz-söhbətləri unutmalıdır. Folkner belə deyib, Pamuk bu cür yol cızıb və s.

Yaradıcılıq insanın öz-özünə yaratdığı tənhalıq ərazisidir. Bu əraziyə isə heç kim yaxın düşə bilməz. Ola bilsin, minanın üstünə basarsınız.

Bütün mənalarda, yaradıcılıq tənha olmaq bacarığıdır. Yəni sən yazarkən dünyanın heç bir məşhur yazıçısı əlindən tutub kömək etməyəcək. O yazı eşqi içində varsa və bu dünyada sənin üçün yazmaqdan daha mühim heç nə yoxdusa, yazacaqsan. Dünya yazıçıları, nəzəriyyələr, oxuduqlarımız bizim əlimizdə tutduğumuz xəritədir. O xəritədə doğru ünvana daha tez və daha dəqiq çatmaq üçün isə böyük çətinliyə qatlaşmalısan.

Bu arada özümlə də bir zarafat edib yazıya son verirəm: “Danışmaq asandı, otur mətnini yaz”.

news-inner-user
Ayxan Ayvaz

487 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

"Sənin bu “qadın travmandan” xeyli həzz aldım" - Seymurla Aygün Aslanlının söhbəti
18:40 19 Yanvar 2021
"Simpsonlar"ın ssenaristi öldü
17:56 19 Yanvar 2021
Orxanı yenə polis apardı – Əsgərlikdəki şairlə söhbət
17:12 19 Yanvar 2021
Balacalar üçün onlayn tamaşa
16:31 19 Yanvar 2021
“Qarabağ hekayələri” qırğız dilinə tərcümə olundu
15:53 19 Yanvar 2021
“Mən xəbərləri oxuyanda qarşımda avtomatlı əsgər dayanmışdı” - Məşhur diktor 19 yanvar gecəsi AzTV-də baş verənlərdən danışır – Müsahibə
15:11 19 Yanvar 2021
“Arşın mal alan” Düşənbədə təqdim olundu
14:38 19 Yanvar 2021
Xalq artisti dünyasını dəyişdi
14:00 19 Yanvar 2021
Məşhur tarzən müğənnini qınadı: "Şəhid verdiyimiz dövrdə toy oxumusan"
13:17 19 Yanvar 2021
Leonardo da Vinçinin itmiş əsəri tapıldı
12:39 19 Yanvar 2021
Şair-əsgər anası: “Gizlində oğlumun çəkmələrini öpürdüm” – Müsahibə
12:01 19 Yanvar 2021
Məşhur prodüser həbsxanda vəfat etdi
11:25 19 Yanvar 2021
Nizami yenidən tədqiq edilməlidir - İradə Musayeva yazır...
10:52 19 Yanvar 2021
Tanınmış aktyor vəfat etdi
10:20 19 Yanvar 2021
Haaqada “20 Yanvar uşaqların gözü ilə” adlı virtual sərgi açıldı
09:55 19 Yanvar 2021
Müasir monqol hekayəsi: Portret - Orijinaldan tərcümə
09:00 19 Yanvar 2021
Nizaminin əsərləri ilə bağlı müsabiqə elan olundu
18:54 18 Yanvar 2021
“Şəhərin qış gecələri” tamaşası onlayn nümayiş ediləcək
18:22 18 Yanvar 2021
İsa Hüseynovun hekayəsi Gürcüstan kitabxanasında
17:58 18 Yanvar 2021
"Üç peyğəmbər" xalçasının müəllifi - Ziyadxan Əliyev yazır...
17:43 18 Yanvar 2021