news-inner
clock10:52 calendar-gray 19 Fevral 2020 view-gray1593 dəfə oxunub
view-gray1593 dəfə oxunub

Adam necə yazıçı olur? - Ayxan Ayvaz yazır

Nuri Bilgənin “Əhlət ağacı” filmi yazıçı olmaq istəyən Selim və kənddə quyu qazıb su tapmaq istəyən atanın hekayəsidir. Hər ikisi bu yolda uğursuzluğa düçar olur. Selim kitabını çap etdirmək üçün maliyyə axtarır və atasının qumar borcları ilə qarşı-qarşıya gəlir.

Sevilməyən bir ata, üstəlik borclar, Selimin yazıçı olmaq iddiası. Reallıqla toqquşub sarsılan gənc bir gün tanınmış, kitabları çox satılan bir yazıçı ilə kitabxanada rastlaşır. O yazıçı Selimə dəqiq bir fikir söyləyir:

“Ya onların istədiyi kimi biri olacaqsan, ya da ailənlə arandakı mübahisələri vicdanında həll etməlisən”.

Yazmaq imtinadır. İmtinanı bacarmaq. Həm hər şeyin qaydasında olsun, həm də yaxşı yazım deyə bir şey yoxdur. Sən bütün çətinlikləri gözə almalısan.

Həmin filmdə bir epizod da var. Artıq həvəsdən düşmüş Selim təəssüflə deyir: “İnsanları sevə bilmirəm”. Və bunun ardınca əlavə edir: “İnsanları sevə bilməyən adamdan necə yazıçı olacaq ki?”

Sual ritorikdir. Cavabı ola da bilər, olmaya da. Məncə, sevmədən olmaz. Ümumiyyətlə, yazıçılığın mayasında sevgi var. Heç bir yazıçı insana nifrətdən ilhamlana bilməz.

Əslində bəlkə də sənətin mahiyyəti bu sualdadır: “Niyə belə oldu?” Bu sualın qabağına hər bir söz əlavə edə bilərsiniz. Həyat, dünya, şəhər, insanlar, Tanrı və s. Yaradıcı adam bu sualın axtarışına çıxır və məğlub olur. Daha doğrusu, məğlub olduğunu bilə-bilə bu yolla gedir. Folkner necə deyirdi: “Yeni bir əsəri bitirəndə məğlub olduğunu anlayırsan və qəribədir ki, bu məğlubiyyət sənə həzz verir”.

Yaradıcılığın düz ortasından qırmızı xətlə “məğlubiyyət” sözü yazılıb. Sən yazırsan və məğlub olursan, amma yenə məğlub olmaq üçün qollarını çırmalayırsan. Bekketin dediyi kimi: “Həmişə cəhd etdin, həmişə də məğlub oldun... Olsun, yenə cəhd et, yenə məğlub ol! Daha yaxşı məğlub ol”.

Və yazıçı bu məğlubiyyətin formasını axtarır. Necə məğlub ola bilərəm? Məsələn, Çexov deyir ki, hər hadisədən hekayə yaratmaq olar. Markes bunu bir başqa cür deyib: “Başınıza gələn hadisəni hekayəyə çevirin”. Kazuo İşiquro isə tamam başqa cür düşünür: “Bildiyini yazmaq axmaqlıqdır”.

Hər kəsin öz yanaşması var və bu təbiidir. Və heç biri dəqiq deyil. Yəni hər hadisədən də hekayə yazmaq olar, başına gələn əhvalatı da hekayəyə çevirmək mümkündür. Yaxud, ümumiyyətlə, bütün bunları əlinin tərsiylə itələyib bilmədiyin bir mövzunu da araşdırıb yaza bilərsən.

Dəqiq düstur yoxdur. Yaradıcılıq üçün hazır resept olmur. Biz Çexov, Markes, İşiquronun dediyi ilə oturub-dursaq, Molla Nəsrəddinin məşhur lətifəsinə bənzəyəcəyik. Ev tikən mollaya hərə bir ağıl verir və nəticədə ortaya əndirəbadi bir ev çıxır. Molla deyir ki, bu sizin ağlınızın məhsuludur, indi özüm tikməliyəm.

Yazıçı da eynən Molla Nəsrəddin kimi yazı masasına gələndə bütün bu söz-söhbətləri unutmalıdır. Folkner belə deyib, Pamuk bu cür yol cızıb və s.

Yaradıcılıq insanın öz-özünə yaratdığı tənhalıq ərazisidir. Bu əraziyə isə heç kim yaxın düşə bilməz. Ola bilsin, minanın üstünə basarsınız.

Bütün mənalarda, yaradıcılıq tənha olmaq bacarığıdır. Yəni sən yazarkən dünyanın heç bir məşhur yazıçısı əlindən tutub kömək etməyəcək. O yazı eşqi içində varsa və bu dünyada sənin üçün yazmaqdan daha mühim heç nə yoxdusa, yazacaqsan. Dünya yazıçıları, nəzəriyyələr, oxuduqlarımız bizim əlimizdə tutduğumuz xəritədir. O xəritədə doğru ünvana daha tez və daha dəqiq çatmaq üçün isə böyük çətinliyə qatlaşmalısan.

Bu arada özümlə də bir zarafat edib yazıya son verirəm: “Danışmaq asandı, otur mətnini yaz”.

news-inner-user
Ayxan Ayvaz

439 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Tanrının İtaliyaya bəxş etdiyi böyük sərvət: Ennio Morrikone
21:01 06 İyul 2020
Xalq artisti oğlundan yazanları hədələdi
20:40 06 İyul 2020
Kukla Teatrında uşaqlar üçün onlayn tamaşa
18:39 06 İyul 2020
Cənubi Koreya musiqi qrupu dünya rekordu qırdı
18:00 06 İyul 2020
Azərbaycanda pandemiyadan film çəkildi – Video
17:15 06 İyul 2020
Yaşından otuz il qoca görünən, qurultayda bircə səs qazanan, AYB-nin qarşısında dünyasını dəyişən məşhur şairimiz – Maraqlı faktlar
16:33 06 İyul 2020
Luvr muzeyi açıldı
15:49 06 İyul 2020
Hamilə qalmaq üçün daş oyuğuna salınan gəlin – Güneydən hekayə
15:11 06 İyul 2020
İlin ən yaxşı internet serialı - "Şəxsiyyət"
14:28 06 İyul 2020
İsa Məshinin lezbiyan obrazına dindarlardan etiraz
13:45 06 İyul 2020
Əlini iki dəfə tərpətdi... - Mahmudun dəfnindən gecikmiş reportaj
13:02 06 İyul 2020
Mirşahin Ağayev koronavirusa yoluxdu
12:33 06 İyul 2020
Azərbaycanın Prustu – Şərif Ağayar yazır...
12:01 06 İyul 2020
Bəhram Bağırzadədən xoş xəbər
11:56 06 İyul 2020
Villalara sığmayan karantin ərköyünləri
11:30 06 İyul 2020
Dünya şöhrətli bəstəkar vəfat etdi
11:07 06 İyul 2020
Karantin qaydalarını pozan azərbaycanlı aktrisa işdən çıxarıldı
10:58 06 İyul 2020
Məşhur aktyor vəfat etdi
10:25 06 İyul 2020
Röya "Altın kelebek"in qalibi oldu
09:56 06 İyul 2020
Ərinin başını qırxan kim, ad günü keçirən kim, rayonları gəzən kim... - Şou əhli karantində - Fotolar
08:58 06 İyul 2020