writer1

Qismət

Məqalə sayı

166
clock11:01 calendar-gray 05 Dekabr 2019 view-gray1456 dəfə oxunub
view-gray1456 dəfə oxunub

Qış ruhu

Kulis.az bu gündən başlayaraq hər həftənin dördüncü günü, saat 11-də tanınmış şair-esseist, tərcüməçi Qismət Rüstəmovun yeni yazılarını təqdim edəcək. İlk olaraq yeni yazdığı “Qış ruhu” adlı yığcam esseni diqqətinizə çatdırırıq.

Qış buzdan baltası, qardan topu, sırsıradan süngüsüylə şəhərə qoşun çəkənəcən, ədəbiyyat tarixində “qış ruhu” adıyla keçən bir ovqatdan danışmaq istəyirəm. Dünyanın ən yersiz-yurdsuz adamlarının biri olan görkəmli orientalist Edvard Səid yazırdı ki, intellektual üçün ən etik duyğu özünü hər yerdə narahat, sürgündəki kimi hiss etmək olmalıdır.

Səid dünyanın hər yerində özünü mühacir, legioner saymaq hissini Amerika şairi Volles Stivensin sözləriylə “qış ruhu” adlandırır. “Qış ruhu” – çölə çıxmaq istəyi ilə evdə qalmaq məcburiyyəti arasındakı tərəddüd halıdır. Bu “qış ruhu” doğulduğu torpaqdan könüllü, yaxud məcburi aralı düşməyi ifadə etdiyi qədər, çox sadə insan münasibətlərində də özünü göstərə bilir.

Əli Kərimin neçə vaxtdır fikrimdən çıxmayan bir şeiri həmin ovqatı çox gözəl ifadə edir. Əvvəlcə həmin şeiri xatırlayaq:

Gecə də, gündüz də fikrimdə sənsən,
Mən kimin fikrində yaşayım, söylə?
De, hansı bir ürək qəbul eləyər,
Məni sən ünvanlı dərdlə, gileylə.

Hansı bir ürəyə yan alsam əgər,
Dərdimin adından biləcək yadam.
Biləcək gəlməyəm, köçəri quşam,
Uzağam, soyuğam, dərdəm, fəryadam.

Əgər olsa-olsa qonaq eləyər,
Rəhm edib gözümün məhzunluğuna.
Mənsə səhər durub gizlin qaçaram,
Utanıb əlvida demərəm ona!

Mənə görə yaxşı mətn üst qatıyla ötürdükləri ilə yanaşı, canında ilk baxışdan görünməyən mətləbləri də daşıyan mətndir. Əli Kərimin bu şeirinin üzdəki mənası sevdiyinə qovuşa bilməyib başqa-başqa ünvanlarda təsəlli gəzən, amma heç bir yerdə rahatlıq tapa bilməyən, bütün münasibətləri ötəri, müvəqqəti alınan, ona görə də hər yerdə özünü “köçəri quş, soyuq, uzaq” sayan bir adam haqqındadır.

Amma bu gözəl şeir təkcə baş tutmayan sevgiyə xiffət deyil, yəni söhbət təkcə qadın-kişi münasibətlərindən getmir. Bu mətnin canında ideyası, arzuları olan hər hansı bir adamla kütləvi gerçəklik arasındakı ünsiyyətsizlik problemi də ifadə olunub.

Gəlin şərti olaraq fikrində gözəl bir layihəsi, yaxşı bir ssenarisi olan gənc bir sənətçi təsəvvür edək. “Gecə də, gündüz də” onun fikrində reallaşdırmaq istədiyi layihə, çəkmək istədiyi film var. Amma dəstək üçün hansı ünvana üz tutursa, geri çevrilir, mədəni şəkildə rədd cavabı alır, çünki təklif etdiyi ideyanın, layihənin, ssenarinin mayasında başqa “ünvan” görürlər.

Elə bil sənin ideyanı, arzunu köynək kimi astar üzünə çevirib markasına baxırlar və səni “dərdinin adından” tanıyırlar. Sən nə qədər çox özünsənsə, o qədər yadsan, ögeysən, soyuqsan. İzdihama qəbul edilməyin bircə yolu var: böyük ticarət mərkəzlərinin girişindəki yoxlama məntəqələrində üstümüzdə cingildəməsin deyə təhvil verdiyimiz metal əşyalar kimi, gərək öz sifətini, öz simanı, sənə məxsus olanı təhvil verəsən.

Şeirin finalı addım başı rastımıza çıxan çarəsizliyin soyuqluğunu çox alicənab bir məntiqə bağlayır: öz ideyasına sadiq qalanlar konyunkturanın içində “olsa-olsa qonaq” ola bilər, o da bir az formallıq, bir az da guya “gözümüzün məhzunluğuna” rəhm edən imitativ mərhəmət tipində.

Sonda adam “əlvida deməyə” belə utanır, çünki görür ki, əlində ideyasından və zövqündən başqa heç yoxdur.

Qış nə qədər buzdan balta, qardan top, sırsıradan süngü qurşanıb gəlir-gəlsin, uşaqlar əlcəklərini və təbəssümlərini geyinib gözləyirlər...

P.S. Dördüncü günlər Kulisdə görüşək!

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Nə pismiş sevgisiz böyüklük – Şəhriyardan yeni şeir
10:07 25 Yanvar 2020
Tolstoyun son sözləri: "Heç kəs zəhləmi tökməsin" - Həyatı film olanlar
09:00 25 Yanvar 2020
Söz oynadan şairlər - Elşən Mehdi ilə video-söhbət
21:02 24 Yanvar 2020
Rusiyada Aləm Kəngərlinin kitabı çap olunacaq
18:55 24 Yanvar 2020
“Salam, Dar ağacı” onundurmu? – Şairin çap olunmayan digər şeirləri – Təqdimat
18:18 24 Yanvar 2020
Viktor Hüqonun şeirlərinin əlyazması tapılıb
17:38 24 Yanvar 2020
Hamilə arvadını döyən ər - Hekayə
17:02 24 Yanvar 2020
Səməndər Rzayevin 75 illik yubileyi qeyd ediləcək
16:25 24 Yanvar 2020
Azərbaycanlı jurnalist Türkiyə televiziyasında veriliş aparacaq
15:42 24 Yanvar 2020
Anar AYB sədrliyinə namizədliyini verəcək
14:55 24 Yanvar 2020
Məktəb və bağçalarda uşaqlarımızı gözləyən təhlükə
14:41 24 Yanvar 2020
Oktay Mirqasımov: “Atamın ruhundan utanıram” – Müsahibə
13:59 24 Yanvar 2020
Xalq artisti professor oldu
13:13 24 Yanvar 2020
“Yazıçılar Birliyi ilə evlənmişik” – 2019-un ən qalmaqallı açıqlamaları
12:41 24 Yanvar 2020
Notr-Dama həsr olunmuş sərgi açılacaq
12:07 24 Yanvar 2020
Azərbaycanda peşəkar yazıçı yoxdur
11:29 24 Yanvar 2020
Adəm və Həvva Azərbaycan torpağında yaranıb - Avropalı alim "İncil"lə sübut edir - Video
10:54 24 Yanvar 2020
Assistenti Robert De Nironu hədələdi
10:24 24 Yanvar 2020
Xalq artistinin xatirəsi yad edilib
09:49 24 Yanvar 2020
Qardaşımı görəndə əsə-əsə ağlamağa başladım - Bircənin romanı
09:00 24 Yanvar 2020