writer1

Qismət

Məqalə sayı

183
clock11:01 calendar-gray 05 Dekabr 2019 view-gray1880 dəfə oxunub
view-gray1880 dəfə oxunub

Qış ruhu

Kulis.az bu gündən başlayaraq hər həftənin dördüncü günü, saat 11-də tanınmış şair-esseist, tərcüməçi Qismət Rüstəmovun yeni yazılarını təqdim edəcək. İlk olaraq yeni yazdığı “Qış ruhu” adlı yığcam esseni diqqətinizə çatdırırıq.

Qış buzdan baltası, qardan topu, sırsıradan süngüsüylə şəhərə qoşun çəkənəcən, ədəbiyyat tarixində “qış ruhu” adıyla keçən bir ovqatdan danışmaq istəyirəm. Dünyanın ən yersiz-yurdsuz adamlarının biri olan görkəmli orientalist Edvard Səid yazırdı ki, intellektual üçün ən etik duyğu özünü hər yerdə narahat, sürgündəki kimi hiss etmək olmalıdır.

Səid dünyanın hər yerində özünü mühacir, legioner saymaq hissini Amerika şairi Volles Stivensin sözləriylə “qış ruhu” adlandırır. “Qış ruhu” – çölə çıxmaq istəyi ilə evdə qalmaq məcburiyyəti arasındakı tərəddüd halıdır. Bu “qış ruhu” doğulduğu torpaqdan könüllü, yaxud məcburi aralı düşməyi ifadə etdiyi qədər, çox sadə insan münasibətlərində də özünü göstərə bilir.

Əli Kərimin neçə vaxtdır fikrimdən çıxmayan bir şeiri həmin ovqatı çox gözəl ifadə edir. Əvvəlcə həmin şeiri xatırlayaq:

Gecə də, gündüz də fikrimdə sənsən,
Mən kimin fikrində yaşayım, söylə?
De, hansı bir ürək qəbul eləyər,
Məni sən ünvanlı dərdlə, gileylə.

Hansı bir ürəyə yan alsam əgər,
Dərdimin adından biləcək yadam.
Biləcək gəlməyəm, köçəri quşam,
Uzağam, soyuğam, dərdəm, fəryadam.

Əgər olsa-olsa qonaq eləyər,
Rəhm edib gözümün məhzunluğuna.
Mənsə səhər durub gizlin qaçaram,
Utanıb əlvida demərəm ona!

Mənə görə yaxşı mətn üst qatıyla ötürdükləri ilə yanaşı, canında ilk baxışdan görünməyən mətləbləri də daşıyan mətndir. Əli Kərimin bu şeirinin üzdəki mənası sevdiyinə qovuşa bilməyib başqa-başqa ünvanlarda təsəlli gəzən, amma heç bir yerdə rahatlıq tapa bilməyən, bütün münasibətləri ötəri, müvəqqəti alınan, ona görə də hər yerdə özünü “köçəri quş, soyuq, uzaq” sayan bir adam haqqındadır.

Amma bu gözəl şeir təkcə baş tutmayan sevgiyə xiffət deyil, yəni söhbət təkcə qadın-kişi münasibətlərindən getmir. Bu mətnin canında ideyası, arzuları olan hər hansı bir adamla kütləvi gerçəklik arasındakı ünsiyyətsizlik problemi də ifadə olunub.

Gəlin şərti olaraq fikrində gözəl bir layihəsi, yaxşı bir ssenarisi olan gənc bir sənətçi təsəvvür edək. “Gecə də, gündüz də” onun fikrində reallaşdırmaq istədiyi layihə, çəkmək istədiyi film var. Amma dəstək üçün hansı ünvana üz tutursa, geri çevrilir, mədəni şəkildə rədd cavabı alır, çünki təklif etdiyi ideyanın, layihənin, ssenarinin mayasında başqa “ünvan” görürlər.

Elə bil sənin ideyanı, arzunu köynək kimi astar üzünə çevirib markasına baxırlar və səni “dərdinin adından” tanıyırlar. Sən nə qədər çox özünsənsə, o qədər yadsan, ögeysən, soyuqsan. İzdihama qəbul edilməyin bircə yolu var: böyük ticarət mərkəzlərinin girişindəki yoxlama məntəqələrində üstümüzdə cingildəməsin deyə təhvil verdiyimiz metal əşyalar kimi, gərək öz sifətini, öz simanı, sənə məxsus olanı təhvil verəsən.

Şeirin finalı addım başı rastımıza çıxan çarəsizliyin soyuqluğunu çox alicənab bir məntiqə bağlayır: öz ideyasına sadiq qalanlar konyunkturanın içində “olsa-olsa qonaq” ola bilər, o da bir az formallıq, bir az da guya “gözümüzün məhzunluğuna” rəhm edən imitativ mərhəmət tipində.

Sonda adam “əlvida deməyə” belə utanır, çünki görür ki, əlində ideyasından və zövqündən başqa heç yoxdur.

Qış nə qədər buzdan balta, qardan top, sırsıradan süngü qurşanıb gəlir-gəlsin, uşaqlar əlcəklərini və təbəssümlərini geyinib gözləyirlər...

P.S. Dördüncü günlər Kulisdə görüşək!

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

İşini, gücünü atıb kimsə sevməlidir məni - Cəlil Cavanşirin şeirləri
17:00 08 Avqust 2020
Əliağa Vahidin 125 illiyi münasibətilə poçt markası buraxılıb
16:05 08 Avqust 2020
Biz iki nəfər öldük
15:00 08 Avqust 2020
Səngərdə Vaqifin şeirlərini oxudu, məşhur filmə onun əvəzinə erməni aktyoru çəkdilər - Kinomuzun Cahandar ağası haqda maraqlı faktlar
14:00 08 Avqust 2020
Səkkizinci ayın səkkizi - Mahir N. Qarayev yazır
12:31 08 Avqust 2020
Məşhur aktrisa kinodan getmə səbəbini açıqladı
11:20 08 Avqust 2020
“Eurovision” mahnı müsabiqəsinin Amerika versiyası yaradılacaq
10:13 08 Avqust 2020
Rüstəmbəyovun alınmayan filmi – Sevda Sultanova “Dağlarda döyüş”ü tənqid edir.
09:00 08 Avqust 2020
Azərbaycanın məşhur folklor qrupu beynəlxalq festivalda iştirak edəcək
18:50 07 Avqust 2020
Çingiz Aytmatov fenomeni və Azərbaycan" monoqrafiyası çap olundu
18:04 07 Avqust 2020
Azərbaycanlı yazardan yeni kitab
17:36 07 Avqust 2020
Polad Həşimovun üzünə necə baxacağıq?
17:06 07 Avqust 2020
Məşhur müğənni uyğur türklərinə görə Çinə belə etiraz etdi
16:05 07 Avqust 2020
Kölgəmi ayrı basdırın, sevəcəyim qız çiynində... - Tural Turanın şeirləri
15:02 07 Avqust 2020
Məşhur müğənni vəfat etdi
14:11 07 Avqust 2020
Hər konsert ərəfəsində əri tərəfindən döyülən, 17 yaşlı oğlunu itirən əməkdar artist – Bağırov ona bayquş demişdi
13:09 07 Avqust 2020
Süleyman Qanuni, Hürrəm Sultan, Mona Liza, Sezar indi yaşasaydılar, belə olardılar - Maraqlı layihə
12:23 07 Avqust 2020
Toyu karantinə düşənlər üçün fürsət
11:32 07 Avqust 2020
"Kapitan Marvel 2"nin rejissoru bəlli oldu
10:43 07 Avqust 2020
Azərbaycanda tarixi abidəyə müdaxilə edən şəxslər saxlanıldı
10:10 07 Avqust 2020