writer1

Sərdar Amin

Məqalə sayı

120
clock11:16 calendar-gray 30 Aprel 2020 view-gray1746 dəfə oxunub
view-gray1746 dəfə oxunub

“Debil tamaşaçı”lar kimlərdir?

İlk baxışdan təhqiramiz səslənən bu ifadə əslində bir filosof tərəfindən leksikona salınıb. Təəssüf ki, bəşəriyyətin bu ifadəyə ehtiyacı yaranıb və təəssüf ki, başbilənlər böyük bir topluma verməyə başqa bir ad tapmayıb.

Bəs mütəxəssislərin "debil tamaşaçı" dediyi bu şəxslər kimlərdir?

Televiziya proqramları, xas Hollivud filmləri, motivasiya kitabları balaca adamlara saxta şəxsiyyət qazandırır. Onlar öz düşüncələrini sitayiş etdikləri zirvədə - ekranda, kitabda, kinoda görəndə zövqləri sığallanır, özlərini yetişmiş sayır. Həyati qabiliyyətləri, yaşantıları yetərincə olmadığı üçün bu zirvə onları qıdıqlayır, başlayırlar “müdrik çıxışlar” etməyə.

Sözügedən məhsulların - bir daha qeyd edirəm, saxta filmlərin, “xala zövqü”nə hesablanmış verilişlərin, yalnız vərəq üzərində doğru görünən məsləhətlərdən ibarət kitabların tənqid olunması həmin şəxslərə olduqca pis təsir edir. Bu amansız həyatda qavraya bildikləri, “qablarına sığan” dəyərlərin puç olduğunu sübut edən adama qarşı qəzəb püskürməyə başlayırlar.

Filosof, ABŞ rejissoru Terrens Malik (Terrence Malick) bu tip tamaşaçıları xüsusi kateqoriyaya - "debil tamaşaçı" kateqoriyasına aid edir. Onları tanımaq çox da çətin deyil. Adətən özlərini aşağıdakı "keyfiyyət"lərlə biruzə verirlər:

1. Hazırhulqum, bayağı məhsullardan yüksək keyfiyyətli sənət nümunəsi kimi ağız dolusu danışmaq, onları sona qədər müdafiə etmək.

2. Uzun illər müəllim dedikləri şəxsiyyətlər onların olduğu “zirvə”yə xələl gətirən çıxışlar etdikdə ustadlarını təhqir etmək.

3. Yeni ideyalara qarşı mühafizəkarlıq.

Bu tip şəxslər öz düşüncələrini, bəsit cümlələrini yüksək tribunalardan eşitdikdə son dərəcə xoşbəxt olurlar. Onun üçün də ağıllı siyasətçilər, ədəbi vicdanı olmayan “yazıçılar” “debil tamaşaçı” kateqoriyasına aid bu kütlədən istifadə edərək qalib gəlir, kitab satır və asanlıqla bu toplumun sevimlisinə çevrilir.

“Debil tamaşaçı” tipi bütün ölkələrdə mövcuddur. Bu kateqoriyaya ad verən filosof, rejissor Terrens Malik ABŞ vətəndaşıdır və analoji tamaşaçı tipinin öz vətənində də tüğyan etdiyini deyir. Nə qədər acı olsa da, ölkədə mədəniyyət sektorunun inkişafı sözügedən kateqoriyaya aid insanların sayından asıllıdır. Azərbaycan kimi ölkələrdə isə bəzən ölkənin ziyalı sayılan adamları da zövq etibarilə “debil tamaşaçı” kateqoriyasını aşa bilmir.

Sənət rəy müstəvisində zövq məsələsi deyil. Tamaşaçı baxmaqda, sevməkdə sərbəstdir, lakin rəy məsələsində subyektiv baxış üzərindən çıxış etmək, “zövqümcədirsə, əla filmdir”, yaxud “sevmirəmsə, bu, film deyil” ifadələri diletantlıqdır və “debil tamaşaçı” tipinə məxsus əlamətlərdir. Tənqid, rəy, tərif fundamental əsaslara, təsdiqlənmiş kriteriyalara, azından sənətdə sözünü demiş şəxsiyyətlərin fikirlərinə söykənməlidir. Digər bir rəy forması da, orijinal, yeni fəlsəfi yanaşma ola bilər ki, bu mövqe də titrək olduğundan polemikaya açıqdır. O polemika ki, “debil tamaşaçı” tipindən arınmış olsun.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Mənim qadınım, sən varsan deyə... - Çağdaş ərəb şeiri
17:01 21 Aprel 2021
Azərbaycanlı aktyor vəfat etdi
16:13 21 Aprel 2021
Kann film festivalının açılışında bu film nümayiş olunacaq
15:32 21 Aprel 2021
Nazir Anar Kərimov koronavirusa yoluxub
14:42 21 Aprel 2021
Anarla Seymur Baycanın oxşarlığı
14:02 21 Aprel 2021
“Qırmızı papaq” onlayn nümayiş ediləcək
13:17 21 Aprel 2021
Azərbaycanlı filosof qız-oğlan münasibətlərindən roman yazdı
12:30 21 Aprel 2021
Gənclərin qarşısını kəsən Rəşad Dağlı: O, niyə ustad ola bilmir?
11:55 21 Aprel 2021
Seymur Baycan nədən narahatdır?
11:02 21 Aprel 2021
Özünü ingilis kimi göstərən gəncəli
10:26 21 Aprel 2021
Tanınmış bəstəkar vəfat etdi
09:36 21 Aprel 2021
Çar arvadının göndərdiyi fotoqraf Aşıq Ələsgərin şəklini necə çəkdi? – Bilmədiyimiz faktlarMüsahibə
09:01 21 Aprel 2021
Milli Kitabxananın direktoru beynəlxalq konfransda iştirak edib
19:00 20 Aprel 2021
Nizami haqda məqalə Malayziya mətbuatında dərc olunub - Foto
18:29 20 Aprel 2021
Bir də yarpaq salma külək poçtuna – Qulu Ağsəsdən şeirlər
17:44 20 Aprel 2021
Çingiz Aytmatovun xanımı vəfat etdi
17:30 20 Aprel 2021
“Kurtlar vadisi”nin Güllüsü Qənimətlər parkında - Foto
17:16 20 Aprel 2021
“Mütaliə edək, dinləyək, tanıyaq” adlı layihə başlayıb
16:25 20 Aprel 2021
Məşhur roman əsasında film çəkilir
15:40 20 Aprel 2021
Səməd Vurğun, Rəsul Rza, Məmməd Rahim... - Ən böyük donosbaz kim idi?
15:01 20 Aprel 2021