news-inner
clock12:34 calendar-gray 30 Sentyabr 2019 view-gray491 dəfə oxunub
view-gray491 dəfə oxunub

Sevda Ələkbərzadəni dinlərkən... - Aydın Talıbzadə yazır

Kulis.az sənətşünas alim Aydın Talıbzadənin “Sevda Ələkbərzadəni dinlərkən” yazısını təqdim edir.

(caz qravürləri)

... əvvəlcə təəccüblənirsən: köhnə tanışı tanımadığına təəccüblənirsən, sözün yeni səs formasında “pərvazlanmasına”, sözlə səsin “hörüklənməsinə”, sözün səs dekonstruksiyasına təəccüblənirsən, hərflərə səpələnən intonasiyalara təəccüblənirsən, Azərbaycan xalq mahnılarının Afrika aborigenlərinin etnik musiqisilə “rənglənməsinə”, milli bəstəkarların klassik əsərlərində caz imrovizlərinin tüğyan etməsinə təəccüblənirsən...

Təəccüblənirsən və Sevda Ələkbərzadənin qaltanlı səsinin hamar, ovsunlayıcı bəminə heyrətlənirsən... Ona heyrətlənirsən ki, bu səs sanki ilan kimi sürünür, qıvrılır isti səhra qumsallığında; qabıq qoymağa, qabığından qurtulmağa bir daş, bir kölgəlik axtarır...

Sevda Ələkbərzadə oxumur, ayin qurur, törən düzəldir, musiqini duaya çevirir, əfsun söyləyir, mahnının mistik kosmosunu yaradır.

Bir az da dinləyirsən Sevda Ələkbərzadəni və aram-aram xoşhallanırsan, duyursan ki, sənin ruhun Sevdanın gəzişmələrini ləpir-ləpir tapdalayır, onun səsinə qoşulub göyərçin kimi asimana atılmağa hazırlaşır. Çünki müğənni mahnısını zikr, təlqin ovqatına kökləyir.

Azərbaycan cazının qadın dərvişi məhz bu xanımdır, gündüz-gecə sufi təlqinlərinin ritmilə yaşayan bir xanım...

Sonra daha biraz dinləyirsən, sonra daha biraz, daha biraz və qəfildən görürsən ki, sən məkanda deyilsən, sən yoxsan, Sevdanın nəfəsi ilə ovsunlanmısan, sehrə düşmüsən: elə bir sehrə ki, bir səs-şaman, bir zəngulə-cadugər sənin əlindən yapışıb çəkir arxasıyca...

Çəkir səmaya doğru...

Çəkir tanrıya doğru...

Salam, Allah: səsi, duyğusal yanaşmanı, ilahi eşqdə dünyaya baxıb heyran-heyran oxumağı, improvizi, vəcd ovqatını Sən ona ərmağan etmisən. O da səsiylə Sənə sarı yol gəlir, Allahım, gündüz-gecə...

Mən heç nə bilmirəm, bildiklərim su olur, torpaq olur, əriyir, itir Sevdanın avazı qarşısında.

İbn Ərabi, islam aləminin dinşünas-filosoflarından biri, deyib ki, “Allahın ən kamil təcəllası qadındır”.

Sevdanın səsinə bürünəndə varlığın ölçüləri dəyişir mənim üçün: birdən-birə inanıram ki, paralel kainatlar həqiqətən mövcuddur; birdən-birə inanıram ki, insan dalğadır, səslə əl-ələ tutub fəzanı dolaşa bilər.

Şəbi-hicran yanar canım...

Burada yaddaş silinir: keçmiş və gələcək indinin içində öpüşüb ölür.

Caz XX əsrin ağ və qara “şaman”larının musiqisidir.

Sevda oxumur, səs performansı göstərir.

Onu dinlərkən xəyalımda əli qavallı Sibir şamanlarının obrazı peyda olur.

Onu dinlərkən cənnət quşlarının əlvan lələklərilə bəzənmiş Afrika qəbilələri gəlir gözlərim önünə. Lakin nədənsə bu adamları yorğun, hüznlü, qəmgin görürəm...

Onu dinlərkən Misir ehramlarında fironların sarkofaqlarından tapılmış ləl-cəvahirat, qızıl sinəbəndlər fırlanır təsəvvürümdə...

Onu dinlərkən İçəri Şəhər, karvansara, dəvələr şəkillənir buludlarda...

Onu dinlərkən Pəri Cadunun gerçəkliyinə şübhə eləmirəm...

Çox qəribədir, Sevdanın səsi elə bil infernal dünya ilə əlaqədədir. Onun avazında iki cahan sanki bir-birilə pıçıldaşıb söhbət edir, hərdən nalə qoparıb bir-birindən uzaqlaşır, hərdən isə qol-boyun olub yuxuya gedir.

Sevda nə oxuyursa, oxusun, orada mütləq bir yanğı, gizli bir fəryad, itirilmiş sevgi və ya itirilmiş cənnət üçün bir həsrət özünü büruzə verir.

Görəsən, xoşbəxtliyin dərdi ola bilər?

Sevda öz improvizlərində arxetipləri mahnıya çevirir, arxetiplərin səs ekvivalentlərini aşkarlamağa çalışır. Ona görə Sevdanın oxumaları magiya, erotizm, sirr və gizli ehtiraslarla doludur. Səsi Sevdanı danışır: çünki bütün bədəni, canı, ekzistensiyası ilə oxuyur, ruhu ilə oxuyur, barmaqlarının ucu, gözlərinin içi ilə oxuyur.

Sevda Ələkbərzadənin yaradıcılığı bir küll halında Azərbaycan folkloruna, Azərbaycan ədəbiyyatına bir refleksiyadır, onun caz yozumudur, müasir musiqi təfsiridir.

Mən musiqişünas deyiləm. Odur ki, bayaqdan fikirləşirəm, Ella Fitsceraldla Tina Työrner arasında olan bir məsafədə Sevda Ələkbərzadə hansı mövqedə qərarlaşır? Dəqiq söyləyə bilməyəcəyəm. Amma onu dəqiq bilirəm ki, Sevda respublikanın sərvətidir, bizim hamımızın sərvətidir, musiqi mədəniyyətimizin özünəməxsus Rəbiyə əl-Ədəviyyəsidir, səsiylə sufi şeirləri yazan müğənnidir.

news-inner-user
Aydın Talıbzadə

26 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Məmməd Arazın xatirəsi anılıb
19:08 14 Oktyabr 2019
Azərbaycana oğurluğa gələn avropalılar – Mehman Qaraxanoğlu yazır...
18:30 14 Oktyabr 2019
Qəmin bacısı yox, dərdin qardaşı – Hafiz Hacxalılın şeirləri
17:42 14 Oktyabr 2019
Xalq artisti əməliyyat olunub
17:07 14 Oktyabr 2019
Kulisin əməkdaşları mükafatlandırıldı
16:21 14 Oktyabr 2019
Alim-filoloq: “Nəsiminin bu portreti haqda fikir bildirin...” – Foto
15:51 14 Oktyabr 2019
Türkiyədə azərbaycanlı rəssamın sərgisi keçirilib
15:04 14 Oktyabr 2019
Sevgi məktublarını xanımından gizləyən Xalq şairi
14:31 14 Oktyabr 2019
Vasim Məmmədəliyevlə vida mərasimi keçirilir - Fotolar
13:50 14 Oktyabr 2019
Bukerin qalibi bu gecə açıqlanacaq
13:03 14 Oktyabr 2019
Yarışmanın 20-liyi açıqlandı - Siyahı
12:21 14 Oktyabr 2019
Nobelli yazıçı ilə bağlı qeyri-adi qərar
11:45 14 Oktyabr 2019
Namusunu tükdən asmış bığlı qızlar
11:20 14 Oktyabr 2019
Vasim Məmmədəliyev II Fəxri Xiyabanda dəfn olunacaq
10:47 14 Oktyabr 2019
Elton Con: “Maykl Cekson psixi xəstəydi”
10:31 14 Oktyabr 2019
Yenə payız səhəri – Yeni şeir
10:02 14 Oktyabr 2019
Zərli şüşəciklər, qırılmış ürəklər və boş qalmış gündəlik - Elinanın otağından reportaj - İlk dəfə
09:00 14 Oktyabr 2019
Vasim Məmmədəliyev vəfat etdi
23:22 13 Oktyabr 2019
Oğuz Atayın atasına məktubu: “Heç roman oxumadın”
17:01 12 Oktyabr 2019
Pərdə - Hekayə
16:00 12 Oktyabr 2019