writer1

Məhəmməd Tanhu

Məqalə sayı

3
clock11:18 calendar-gray 25 Sentyabr 2019 view-gray841 dəfə oxunub
view-gray841 dəfə oxunub

Öz məşuqəsini öldürən tələbə

Kulis.az Məhəmməd Tanhunun “Əlahəzrət görüntü” essesini təqdim edir.

Görüntü; ilahi, mistik, əlahiddə bir haşiyədir. Bir görünüb bir itən kəpənək kimi yazıçının dalınca ayaq yorması gərəkən fövqaladə nüansdır, yazarın başına gələn ən möhtəşəm nöqtədir. Bir çox əsər, o görüntünü çatdırmağa yazar "qələminin nəfəsi yetmədiyi", yorulduğu üçün tamamlanmayıb.

Görüntü, ideyadan çox-çox öncə özünü tanıdır, "salamməleykim" edir yazıçıyla. Qismən, az nümunələrdə ideyadan görüntü yarandığını oxuyuruq yazarların master-klasslarından. İdeya boyunduruğuyla düşünülmüş səhnələrlə görüntü qarışdırılmamalıdır. Örnək kimi: yazıçı türkçülük, millətçilik ideyası daşıyan bir əsər, daha doğrusu, fraqment planlaşdırdığında, cızma-qara edəndə baş qəhrəman bayrağı öpüb cibinə qoyacaq, yaxud vətən torpağını ovuclayıb burnuna yaxınlaşdıraraq dərindən qoxlayacaq tipli səhnələr düşünməsi görüntü deyil, ideyanın hekayə üzərindəki ağalığından qaynaqlanan zoraki təcəssümlərdir. Görüntünü qəribə səslənsə də, yazıçıdan gəlmir, qəfil ildırım çaxması təkin təxəyyül ekranında anidən həyatilik qazanır.

Bir əsərdə görüntü yazıçının tər tökdüyü, hadisələri qolundan yapışaraq dartıb yanına gətirib, başına pərvanə etdiyi orbitdir, mərkəz deyil.

Yazarlar, bəzən yaxın bildikləri dost-tanışlarıyla öz yaradıcılıqlarından, yazı-pozularından mövzu açarkən, istəyirəm filan bir əsər var onu yazam, yaxşı bir "ideya" gəlib ağlıma onu işləmək istəyirəm deyərkən təxəyyül ekranlarında görünüb, yaddaşın bir künc-bucağında yerləşmiş o görüntünün sevinciylə sərxoş olduqlarından xəbərsizdirlər; görünütünü özlərinin təxəyyül gücündən gələn sıravi epizodlarla tay tuturlar.

Qanlı-qadalı filmlər rejissoru Tarantinonun "Billi öldürmək" adlı ikihissəli filminin ilk seriyası üçün baş yorduğu final səhnəsində, qar ağır-ağır yağarkən bu ilahi və şeirvari mənzərədə tamaşaçı ölümünə qılınclaşan, müxtəlif sivilizasiyadan çıxmış iki qadın, bir az da irəli gedirəm: şərq və qərb kəllələşməsi görür. Bu unikal səhnənin fonundakı Santa Esmeraldanın "Don't Let Me Be Misunderstood" musiqisini də üstünə gəlsək, bu görüntü rejissor üçün film istehsal etməyə bəs edər. Tarantino həm də ssenaristdir axı; onun ilham pəriləri yaraq-yasaqlı, əlisilahlıdır, fınxıran ilham atlarının tərkindəysə, qanqsterlər əyləşib.

Əsəri ərsəyə gətirən həmin əlahəzrət görüntünü uzun-uzadı baş sındırmaqla müəyyənləşdirmək məziyyəti yazıçının ayaq yeri qoymasıyla yekun tapır. Bu sırf yazarın yazı-pozu maneralarının daxilində qalıb hadisələrin kölgəsində daldalanan bir özəl vəziyyətdir.

Oxucu tam dolğunluqla yalnızca yazarın əsəri haqqında həddən-ziyadə səmimi danışdığı müsahibəsində görüntünün yaranışı, inkişafı, hərəkəti haqda məlumatlana bilər.

Görüntü amili əsərin süjet xəttinin döyünən qəlbi kulminasiya nöqtəsiylə oxşarlıq göstərə bilər. Görüntü, romanı yazdırmağa sövq edən qüvvədir, kulminasiya nöqtəsi isə hadisələrin gedişatında ortaya çıxır və ədəbi tənqidçilər kulminasiyanı müəyyən edərkən fərqli epizodları seçib müdafiə edə bilərlər. Görüntü, yazarın içində yaşayır və əsər yazılmır və həmin görüntü yazarla birlikdə qeyb olur.

Tamamilə o sirli reallığı əks etməsə də görüntü detalını anlamaq üçün sırf mənim gəldiyim yarı sənədli, yarı təxmini örnəklər: Servantesin "Lamançlı hidalqo Don Kixot" romanında külək dəyirmanına nizə sancma səhnəsi, Dostoyevskinin "Karamazov qardaşları"nda iyerosximonaxın bədənindən üfunət qalxması səhnəsi, Pamukun "Bəyaz qala"sında bir gecəyarısı saraya doğru addımlayan kahin səhnəsi, Əlif Şəfəqin “Həvvanı üç qızı”nda dindar ailədə böyüyən Pərinin agnostik professora aşiq olma səhnəsi, Stendalın "Qırmızı və Qara"sında universitetdə tələbənin öz yaşlı məşuqəsini öldürməsi detalı, Şərifin "Haramı"sında Qoç Səməndərin polislərlə əlbəyaxa olduğu səhnə, Aqşinin "Göləqarğısancan"ında Leş Əlinin şəhərə ilk dəfə ayaq basmağı epizodları, Sərdar Aminin "Su sərgisi"ndə qəhrəmanın gözləri qapalı maşın sürdüyü səhnə..

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Leyla Əliyevanın kitabı təqdim olundu - Foto
14:19 10 Aprel 2021
Qürbətdə ayağım torpaqda ağlar - Azad Yaşardan yeni şeirlər
13:34 10 Aprel 2021
Göy üzünü Tanrı bilərdik - Fəxri Müslümdən şeirlər
12:21 10 Aprel 2021
Sizə həsəd aparıram - Fransada yaşayan azərbaycanlı yazıçı yazır
11:22 10 Aprel 2021
Məşhur repçi narkotikdən öldü
10:10 10 Aprel 2021
Psixoloq Elnur Rüstəmov: “Müharibə bizi koronavirusa yoluxmağa qoymadı” – Müsahibə
09:01 10 Aprel 2021
“Fəryad”ın çəkilişində ona sui-qəsd təşkil etmişdilər – Ceyhun Mirzəyevdən maraqlı faktlar
21:01 09 Aprel 2021
Azərbaycanlı rəqqas Rusiyada fəxri ada layiq görüldü
18:46 09 Aprel 2021
Xanım İsmayılqızı yeni kitabından danışdı
18:02 09 Aprel 2021
Flora Kərimovanın ürəyi dayanıb? - Açıqlama
17:21 09 Aprel 2021
Hamı şeirlərini əzbər bilir, amma heç kəs tanımır – Sözü özündən məşhur şairimiz
16:37 09 Aprel 2021
13 yaşlı Selcandan yeni hekayə
15:49 09 Aprel 2021
Məşhur aktrisa vəfat etdi
15:04 09 Aprel 2021
Xalq rəssamı: "Atam əsir düşəndə Almaniyada Rəsulzadə ilə görüşüb" – Müsahibə
14:17 09 Aprel 2021
Siyavuş Novruzovun axtardığı söz – Sərdar Amin yazır...
12:38 09 Aprel 2021
Trampın köməkçisi dörd milyonluq kitab yazacaq – Müqavilə bağlanıb
12:01 09 Aprel 2021
Xalq artisti xəstəxanaya yerləşdirilib
11:18 09 Aprel 2021
Pulun çaşdırdığı Əlixan Rəcəbov
11:04 09 Aprel 2021
Günün şeiri: Leş
10:30 09 Aprel 2021
Əfqanıstanla mədəni əlaqələr qurulur: Nazir səfirlə görüşüb
10:17 09 Aprel 2021