writer1

Məhəmməd Tanhu

Məqalə sayı

3
clock11:18 calendar-gray 25 Sentyabr 2019 view-gray377 dəfə oxunub
view-gray377 dəfə oxunub

Öz məşuqəsini öldürən tələbə

Kulis.az Məhəmməd Tanhunun “Əlahəzrət görüntü” essesini təqdim edir.

Görüntü; ilahi, mistik, əlahiddə bir haşiyədir. Bir görünüb bir itən kəpənək kimi yazıçının dalınca ayaq yorması gərəkən fövqaladə nüansdır, yazarın başına gələn ən möhtəşəm nöqtədir. Bir çox əsər, o görüntünü çatdırmağa yazar "qələminin nəfəsi yetmədiyi", yorulduğu üçün tamamlanmayıb.

Görüntü, ideyadan çox-çox öncə özünü tanıdır, "salamməleykim" edir yazıçıyla. Qismən, az nümunələrdə ideyadan görüntü yarandığını oxuyuruq yazarların master-klasslarından. İdeya boyunduruğuyla düşünülmüş səhnələrlə görüntü qarışdırılmamalıdır. Örnək kimi: yazıçı türkçülük, millətçilik ideyası daşıyan bir əsər, daha doğrusu, fraqment planlaşdırdığında, cızma-qara edəndə baş qəhrəman bayrağı öpüb cibinə qoyacaq, yaxud vətən torpağını ovuclayıb burnuna yaxınlaşdıraraq dərindən qoxlayacaq tipli səhnələr düşünməsi görüntü deyil, ideyanın hekayə üzərindəki ağalığından qaynaqlanan zoraki təcəssümlərdir. Görüntünü qəribə səslənsə də, yazıçıdan gəlmir, qəfil ildırım çaxması təkin təxəyyül ekranında anidən həyatilik qazanır.

Bir əsərdə görüntü yazıçının tər tökdüyü, hadisələri qolundan yapışaraq dartıb yanına gətirib, başına pərvanə etdiyi orbitdir, mərkəz deyil.

Yazarlar, bəzən yaxın bildikləri dost-tanışlarıyla öz yaradıcılıqlarından, yazı-pozularından mövzu açarkən, istəyirəm filan bir əsər var onu yazam, yaxşı bir "ideya" gəlib ağlıma onu işləmək istəyirəm deyərkən təxəyyül ekranlarında görünüb, yaddaşın bir künc-bucağında yerləşmiş o görüntünün sevinciylə sərxoş olduqlarından xəbərsizdirlər; görünütünü özlərinin təxəyyül gücündən gələn sıravi epizodlarla tay tuturlar.

Qanlı-qadalı filmlər rejissoru Tarantinonun "Billi öldürmək" adlı ikihissəli filminin ilk seriyası üçün baş yorduğu final səhnəsində, qar ağır-ağır yağarkən bu ilahi və şeirvari mənzərədə tamaşaçı ölümünə qılınclaşan, müxtəlif sivilizasiyadan çıxmış iki qadın, bir az da irəli gedirəm: şərq və qərb kəllələşməsi görür. Bu unikal səhnənin fonundakı Santa Esmeraldanın "Don't Let Me Be Misunderstood" musiqisini də üstünə gəlsək, bu görüntü rejissor üçün film istehsal etməyə bəs edər. Tarantino həm də ssenaristdir axı; onun ilham pəriləri yaraq-yasaqlı, əlisilahlıdır, fınxıran ilham atlarının tərkindəysə, qanqsterlər əyləşib.

Əsəri ərsəyə gətirən həmin əlahəzrət görüntünü uzun-uzadı baş sındırmaqla müəyyənləşdirmək məziyyəti yazıçının ayaq yeri qoymasıyla yekun tapır. Bu sırf yazarın yazı-pozu maneralarının daxilində qalıb hadisələrin kölgəsində daldalanan bir özəl vəziyyətdir.

Oxucu tam dolğunluqla yalnızca yazarın əsəri haqqında həddən-ziyadə səmimi danışdığı müsahibəsində görüntünün yaranışı, inkişafı, hərəkəti haqda məlumatlana bilər.

Görüntü amili əsərin süjet xəttinin döyünən qəlbi kulminasiya nöqtəsiylə oxşarlıq göstərə bilər. Görüntü, romanı yazdırmağa sövq edən qüvvədir, kulminasiya nöqtəsi isə hadisələrin gedişatında ortaya çıxır və ədəbi tənqidçilər kulminasiyanı müəyyən edərkən fərqli epizodları seçib müdafiə edə bilərlər. Görüntü, yazarın içində yaşayır və əsər yazılmır və həmin görüntü yazarla birlikdə qeyb olur.

Tamamilə o sirli reallığı əks etməsə də görüntü detalını anlamaq üçün sırf mənim gəldiyim yarı sənədli, yarı təxmini örnəklər: Servantesin "Lamançlı hidalqo Don Kixot" romanında külək dəyirmanına nizə sancma səhnəsi, Dostoyevskinin "Karamazov qardaşları"nda iyerosximonaxın bədənindən üfunət qalxması səhnəsi, Pamukun "Bəyaz qala"sında bir gecəyarısı saraya doğru addımlayan kahin səhnəsi, Əlif Şəfəqin “Həvvanı üç qızı”nda dindar ailədə böyüyən Pərinin agnostik professora aşiq olma səhnəsi, Stendalın "Qırmızı və Qara"sında universitetdə tələbənin öz yaşlı məşuqəsini öldürməsi detalı, Şərifin "Haramı"sında Qoç Səməndərin polislərlə əlbəyaxa olduğu səhnə, Aqşinin "Göləqarğısancan"ında Leş Əlinin şəhərə ilk dəfə ayaq basmağı epizodları, Sərdar Aminin "Su sərgisi"ndə qəhrəmanın gözləri qapalı maşın sürdüyü səhnə..

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Gənc yazar: “Aqşin Yeniseyin romanı alınmayıb” – Video-söhbət
21:00 17 Yanvar 2020
100 yaşlı şair AYB-də yubleyinə qatıldı
19:27 17 Yanvar 2020
Yaşamaq istəyən xəstəyə yalan satan həkim - Hekayə
18:58 17 Yanvar 2020
Rövşən Yerfinin yeni kitabı təqdim olunacaq
18:31 17 Yanvar 2020
Amma Anar bilməsin... – Gənc şairdən parodiyalar
18:03 17 Yanvar 2020
Prezident məşhur rejissoru “Şərəf” ordeni ilə təltif etdi
17:37 17 Yanvar 2020
Musiqili Teatrda "İstintaq" olacaq
16:57 17 Yanvar 2020
Bakıda böyüklər üçün ustad dərsləri keçirildi
16:20 17 Yanvar 2020
Qremminin ilk qadın prezidenti işdən çıxarıldı
15:39 17 Yanvar 2020
Milli qəhrəmanın anasına son sözləri: "Düşmən gəlsə, bu qumbaraları üstünə at" - Reportaj
15:00 17 Yanvar 2020
Obamanın həyat yoldaşı seriala çəkilir
14:38 17 Yanvar 2020
İranlı rejissor ABŞ-da keçirilən festivaldan imtina etdi
13:45 17 Yanvar 2020
Teatrımız Gürcüstanın Milli Teatr Günündə təmsil olundu
13:09 17 Yanvar 2020
İkinci Dünya müharibəsi barədə detektiv triller nümayiş edildi
12:36 17 Yanvar 2020
“Xalq yazıçısı” və “Xalq şairi” fəxri adları ilə bağlı inanılmaz faktlar
12:07 17 Yanvar 2020
Xalq artistinə "Nəsimi" medalı verildi
11:42 17 Yanvar 2020
Şəhid ərinin dostu ilə ailə quran Pərişan – Günel Musa yazır...
11:07 17 Yanvar 2020
Məşhur aktrisa Venesiya Film Festivalının jüri sədri oldu
10:41 17 Yanvar 2020
Yazıçı vəfat etdi
10:21 17 Yanvar 2020
Gülyanaq Məmmədova tələbələri ilə konsert verəcək
09:57 17 Yanvar 2020