news-inner
clock13:12 calendar-gray 16 May 2019 view-gray634 dəfə oxunub
view-gray634 dəfə oxunub

Aqşin Evrənin böyük yazıçımıza göndərdiyi silah

Kulis.az Səfurə Cəfərovanın “Aqşin Evrən müharibəsi və ya silahın ölümü” yazısını təqdim edir.

Poeziya... 7 hərfli bu söz həm də özündə müxtəlif 7-ləri ehtiva edir: Göyün 7 qatını, göy qurşağının 7 rəngini, həftənin 7 gününü, dünyanın 7 möcüzəsini, musiqinin 7 notunu...

Qəribədir, bu 7-lər bir-birinə elə qarışır ki, bəzən göyün 7-ci qatında musiqinin 7-ci notunu eşitmiş olursan.

Bu mənada Aqşin Evrənin “İnsan və Təbiət” şeirində suyun səsi bir anda göyün yeddinci qatına qalxır və maraqlıdır ki, elə oradaca qalır, yağış olub yerə düşmür:

Taxta qapıya su töküb

yarpaq cücərməsini gözləyər uşaqlar.

Göy qurşağından quş çəkib

uçmasını gözləyər uzaqlar.

Şeirin ilk misralarında qapı - ağacın uşaqlığıdır. Şair burada qapının uşaqlığını - bir vaxtlar ağac olmasını yada salır, amma özünü bu təbiət və məişət dünyasından kənarında saxlayır. Burada iştirakçı yox, müşahidəçi qismində çıxış edir. Əvəzində isə bir uşağı ağacın qocalığına - qapıya tapşırır. Bəs uşaq nə edir? Taxta qapıya su tökür ki, bəlkə o, bir vaxtlar ağac olduğunu xatırlayar və yarpaq bitirər.

Burada mənanın altmənası nüansı diqqətimizi daha dərin məcraya yönəldir. Şeirin bu hissəsinin alt qatında KİMSƏSİZLİK məfhumu yatır və altmənanın yozumu istər-istəməz bizi bu kontekstə yönəldir: uşaq doğmaları üçün ağlayır və onların qayıtmasını arzulayır.

Biz burada müəllifin dualizm təmayülü arasında qalmadığını görürük.

Şeirdə həm də təbiət sistemi ilə sənaye sistemi bir-birini izləyir və ilk başlarda sənayeləşmə prosesi qalib gəlir: bu isə obyektlərin funksiyasından çox, insanın ətraf aləmə münasibətindən qaynaqlanır.

Bayaq haqqında bəhs etdiyimiz musiqinin 7 notu formulu üçüncü bəndə, bu dəfə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir:

Qılıncını qalxana zərblə vuran döyüşçülər

Savaşmaz... kaman çalar, kaman çalar...

Yayına at tükü bağlandığıyçün

Kədərli at səsi çıxarar kamançalar.

İlk baxışdan şairin burada müharibənin ritmini göstərdiyini müşahidə etsək də, sonradan məlum olur ki, müəllif savaşa poetik yanaşma kanonlarından kənara çıxmaq istəyir və savaşın kədərini güllə səsi ilə deyil, at səsi ilə göstərir:

Yayına at tükü bağlandığıyçün

Kədərli at səsi çıxarar kamançalar.

Sövq təbii olaraq, şeirdəki müharibə və kamança tandemi mənə Aqşin Evrənin Cəlil Məmmədquluzadənin “Kamança” pyesinə göndərmə etdiyi təəssüratını yaratdı. Hər halda bunu müəllifin özü daha yaxşı bilər, amma şeir öz taleyi ilə istər-istəməz görkəmli ədibə əl uzadıb salam verir.

Bir-birinə tamam uzaq qütblərdə dayanan iki varlığın – kamança və atın arasında o sehrli bağı duya bilməsi şairin poetik zəkasının və hissetmə qabiliyyətinin necə dərin qatlara qədər nüfuz etməsini göstərir.

Aqşin Evrən bizə kamançanın yayının at tükündən hazırlandığı informasiyasını ötürür və ortaya bir tezis qoyur: bəlkə də kamança səsindəki ağrı elə həmin atın ağrılarıdır.

Tilov qarmağı deşər dənizlərin bağrını

Balıqların intiqamı - çürüdür su dəmiri.

Hücum çəkir dalğalar, hücum çəkir sahilə

Gəlib qəddar insanların ayaqların gəmirir.

Tilov, yəni silahla yeraltı canlı aləm arasında şiddətli toqquşmanı göstərən müəllif burada əşyanın, yəni silahın qalib gəldiyi mesajını versə də, sonda silahın məhvinin labüd olduğunu çatdırır.

Burada bir məqamı nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm. Aqşin silahın məhvini çox maraqlı bir kimyəvi proseslə göstərir: su dəmiri çürüdür və bu yolla canlıların intiqamını alır. Bu əks-hücuma dalğalar da qoşulur.

Sevindirici bir məqam var: Aqşin Evrənin poeziyası böyüyür. O bu illər ərzində ilk gənclik illərinin romantik şüur axınında qalmadı, yaşamın başqa coğrafiyalarına, qütblərinə də səyahət etməyi bacardı.

Onun xüsusən “Şah Təhmasibə məktub” və “Bənazir Bhutto ölməmişdi” şeirlərində poetik dünyagörüşünün, emosiyasının dərin və çoxqütblü olduğunu görmək olar.

İnanırıq ki, Aqşin Evrən bundan sonra da həmin qütbləri, bucaqları kəşf etməyə və poeziyamıza yeni çalarlar qazandırmağa davam edəcək.

news-inner-user
Kulis.az

11524 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Akif Əlinin “Yaradan” adlı yeni kitabı çıxıb
16:33 25 May 2019
Cavan Zeynallı: "Yıxılacam bu dəqiqə..."
15:48 25 May 2019
Cavan Zeynallı və İlqar Muradova Xalq artisti adı verilib
15:16 25 May 2019
Musa Yaqubun oğlu: “Atam xəbəri eşidib kövrəldi”
14:43 25 May 2019
Kamal Abdulla və Afaq Məsuda Xalq yazıçısı adı verilib
14:23 25 May 2019
Bir qrup mədəniyyət xadimi “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilib – Siyahı
14:10 25 May 2019
Ramiz Rövşən, Musa Yaqub Xalq Şairi oldu – Fəxri Adlar - Siyahı
13:55 25 May 2019
Yer kürəsi itirəcək materiklərini... – Borxesdən Şeirlər
13:22 25 May 2019
Vaqif Səmədoğluya sərgi və konsert həsr edilib
12:41 25 May 2019
Məşhur Nobel mükafatçısı öldü
11:57 25 May 2019
Rəssamlarımızın əsərləri Luvr muzeyində
10:45 25 May 2019
Şərif Ağayarla universitetdə görüş olub
09:56 25 May 2019
Arvadını tərk edib homoseksualla evləndi...
09:00 25 May 2019
Nana sevirdi - Nərmin Kamaldan hekayə
21:00 24 May 2019
Dünyada bizə çatan teatr yoxdur – ƏSA Teatrının rəhbəri
18:22 24 May 2019
Teatr işçi axtarır – Müsabiqə var
18:12 24 May 2019
Psixoloqdan Şəhriyarın nikah statusuna cavab: “Anlamaq istəmir ki...”
17:32 24 May 2019
Pol Qogenin rəsm əsəri tapılıb
17:01 24 May 2019
Azərbaycan Həştərxandakı Ədəbiyyat festivalına qatılıb
16:34 24 May 2019
Düz olmaq istəyirsənsə, əyriliyə icazə ver - Dünyanın ən gözəl kitabından seçmələr
15:46 24 May 2019