news-inner
clock15:30 calendar-gray 21 İyun 2018 view-gray398 dəfə oxunub
view-gray398 dəfə oxunub

Şortik qalmaqalı, Lerikdə zorlanan qız, pambıq tarlasında zəhərlənmə - Bizi bu kökə nə saldı?

Sevda Sultanova

Andrey Zvyagintsev “Sevgisizlik” filmində ölkəsindəki mövcud mənəvi-psixoloji durumun, xaotik əhvalın, kütləvi psixozun dəqiq diaqnozunu qoyur: sevgisizlik.

Sevgisizlik dərin problemlər doğurur. Ancaq o, eyni zamanda bir çox sorunların nəticəsi kimi ortaya çıxır və cəmiyyətdə bütün münasibətlər sisteminə təsir göstərir.

Zvyagintsev konfliktli məişət situasiyasının da, laqeyd, soyuq insan münasibətlərinin də, hüquqi, sosial funksiyasını yerinə yetirməli olan təşkilatların səbatsızlığının da səbəbini bütöv bir sistemin yararsızlığına (oxu: sevgisizliyinə) bağlayır.

Günlərlədir, müzakirə olunan, Lerikdəki zorlanma hadisəsi də, pambıq tarlalarındakı zəhərlənmə də, metrodakı “şortik” qalmaqalı da Zvyagintsevin geniş kontekstdə nəzərdə tutduğu sevgisizliyin (oxu: laqeydliyin, nifrətin) nəticəsidir.

Yuxarıda sadaladığım olaylar ilk baxışdan ayrı, fərqli laylarda görünən kimi olsalar də, əslində olanlar bütöv bir zəncirin qırılmaz halqalarıdır.

Metrodakı “şortik” qalmaqalı ilk baxışda sıradan, kiçik miqyaslı ictimai olay təsəvvürü yaradır. Fəqət, oradakı detal planlar ümumi durumun konkret vizual ifadəsidir.

Əksər ictimai rəydə səsləndiyi kimi, qiyafətə müdaxilə, fərdin özəl, intim ərazisinə təcavüzdür. Amma niyə kimsə başqa birinin məsələn, geyiminə müdaxiləyə cəsarət edir? Və ya belə deyək, bu haqqı doğal olaraq özündə görə bilir?

Çünki fərdlərin özəl azadlıqları bizim toplumda tez-tez pozulması artıq normadır, özü də ən müxtəlif (yüksək və məişət səviyyəsində) səviyyələrdə.

Bir tərəfdən də bu, təkcə qadına yox, ümumən, özümüzdən yaşca kiçiyə sayğısız, saymazyana yanaşan mental yaddaşımızla, arxetiplərlə əlaqəlidir.

Gərək ki, bunu bir dəfə yazmışdım, təkrarlamaqda yenə fayda var.

Bir neçə il əvvəl telekanallardan birində yetkinlik yaşına çoxdan çatmış bir qadının evdən getməsi haqda xəbər hazırlanmışdı. Qadının evdən getmə səbəbi o idi ki, əyalətdə monoton həyatdan yorulmuşdu və şəhərə gələrək yeni, fərqli həyatı qurmaq istəyirdi. Ailə bu barədə polisə xəbər verir. Polis qadını tapıb ailəsinə təhvil verir. Heç nə olmamış, zərurət kimi. Qadının haqlarını tapdalayan hüquq-mühafizə orqanları da instinktiv olaraq paternialist ənənələrə təslim olur. Hətta informasiya proqramı xəbəri qadını qınayıcı tonda hazırlamışdı.

Yeniliyi, fərqliliyi, alternativliyi, azadlığı faciə kimi, az qala fizioloji ağrıyla qəbul edirik. “Şortik” qalmaqalında da kişinin qıza “get, böyüyün gəlsin!” israrı, təkcə qadının, özündən yaşca kiçiyin azadlığını, haqqını tanımaq istəməməsi yox, həm də ölkəni saran sevgisizlik kimi ortaya çıxır.

İkinci detal, ağbirçək qadının həngaməyə müdaxiləsi, fiziki zorakılığa cəhdidir. Azərbaycan ailələrində ağbirçəklər, ağsaqqallar xüsusi statusa malikdir, onlar sosiumu həmişə nəzarətdə saxlamağa, öz məsləhətlərinə, qaydalarına tabe etdirməyə çalışırlar.

Filosof Həsən Quliyev də ağbirçək kultunun ailənin təşkilində və ənənənin qorunub saxlanmasında önəmini xüsusi vurğulayır: “İnamla söyləmək olar ki, azərbaycanlıların ailə kosmosu daha çox arxaik matriarxın qalıqlarına söykənir”.

Ağbirçəyin qıza hücumu, “Qızını döyməyən dizinə döyər” kimi qadına şiddət aşılayan arxaik düşüncə modelinin nümunəsidir. Qızın qadına:

- Səsimi kəsməyəcəm, nağayracaqsan! – etirazı da köhnəlmiş ağbirçək kultuna itaətsizlikdir.

O ki qaldı şortikli xanıma. Belə anladım ki, kişinin aqressiyasına rəvac verən daha çox onun oturuş tərziydi...

Nyu-Yorkda, Madriddə ictimai nəqliyyatda kişilərin ayaqlarını açıb oturması qadağan olunub. Bələdiyyə səviyyəsində. Səbəb qadınların sosial mediada kişilərin bu cür oturuş tərzindən rahatsız olmasını ifadə etməsiydi.

Bir yerin ki, adı ictimaidir, müəyyən etik normaları gözləməyə borcluyuq. İstəsək də, istəməsək də. İctimai nəqliyyatda o xanım kimi rahat, saymazyana oturmaq, hamının gözü qarşısında küçəyə bəlğəmi tüpürmək qədər etik deyil.

(Gənclərin, müəyyən qrupların, məqsədli şəkildə, nələrəsə protest niyyəti ilə ictimai qaydaları pozmağını nəzərdə tutmuram, bunlar ayrı-ayrı şeylərdir).

Başqa bir nüans daha var, istənilən qiyafəti daşımaq həm də bir xarakter məsələsidir, yəni onu necə daşıya bilmək önəmlidir. Qısa ətək, şortik geyinib davranış baxımdan qapalı da görünmək olar. Ancaq qapalı geyinib vulqar davranışla çılpaqlaşmaq da olar.

Bunu konkret olaraq qızın nümunəsinə aid eləmirəm. Özəlliklə, yetkin, təcrübəli adamlara münasibətdə yazdım.

...Ümumən isə, kişinin aqressiyası da, qızın qəzəbi də, qadının hücumu da geniş kontekstdə sevgisizlik kompleksinin təzahürdür.

Çünki bizdə sevgi daha çox imitasiya olunur, nəinki gerçək yaşanır.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Filarmoniyada 20 Yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsi yad olunub
17:10 20 Yanvar 2021
Eynşteyn əsrin ixtirasına görə bu romanlara borcludur - Ən sevdiyi 5 kitab
16:20 20 Yanvar 2021
146 nəfərin bir hekayəti...
15:10 20 Yanvar 2021
Larisa adını niyə dəyişmək istəyirdi, anasının yuxusuna girib nə dedi? - 13 yaşlı şəhidimiz
14:00 20 Yanvar 2021
“Harri Potter” filminin ulduzu kinodan getdi
12:45 20 Yanvar 2021
Tanıdığım ilk şəhid
11:30 20 Yanvar 2021
Məşhur serialın aktyoru vəfat etdi
10:20 20 Yanvar 2021
Müstəqillik tarixinin ən möhtəşəm 20 Yanvarı - Şərif Ağayar yazır...
09:01 20 Yanvar 2021
"Sənin bu “qadın travmandan” xeyli həzz aldım" - Seymurla Aygün Aslanlının söhbəti
18:40 19 Yanvar 2021
"Simpsonlar"ın ssenaristi öldü
17:56 19 Yanvar 2021
Orxanı yenə polis apardı – Əsgərlikdəki şairlə söhbət
17:12 19 Yanvar 2021
Balacalar üçün onlayn tamaşa
16:31 19 Yanvar 2021
“Qarabağ hekayələri” qırğız dilinə tərcümə olundu
15:53 19 Yanvar 2021
“Mən xəbərləri oxuyanda qarşımda avtomatlı əsgər dayanmışdı” - Məşhur diktor 19 yanvar gecəsi AzTV-də baş verənlərdən danışır – Müsahibə
15:11 19 Yanvar 2021
“Arşın mal alan” Düşənbədə təqdim olundu
14:38 19 Yanvar 2021
Xalq artisti dünyasını dəyişdi
14:00 19 Yanvar 2021
Məşhur tarzən müğənnini qınadı: "Şəhid verdiyimiz dövrdə toy oxumusan"
13:17 19 Yanvar 2021
Leonardo da Vinçinin itmiş əsəri tapıldı
12:39 19 Yanvar 2021
Şair-əsgər anası: “Gizlində oğlumun çəkmələrini öpürdüm” – Müsahibə
12:01 19 Yanvar 2021
Məşhur prodüser həbsxanda vəfat etdi
11:25 19 Yanvar 2021