writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

521
clock16:03 calendar-gray 02 Noyabr 2017 view-gray268 dəfə oxunub
view-gray268 dəfə oxunub

Yaradıcılığın üç mərhələsi

Qırx yaşdan sonra adamda bir çox oturuşmuş qənaətlər formalaşır. Əslində sən anadan olandan bu düşüncələrə yol gəlirsən. Çayın harasa varıb durub-toxtaması, genişlənməsi, dərinləşməsi kimi.

Buna mütaliə, həyat və sənət təcrübəsi kömək edir. Kömək də yox, səni buna vadar edir. Qeyd olunanın əksi çiy qalmaq, bişməmək, oturuşmamaq deməkdir.

Bu qənaətim həm də müasir yazıçıları, xüsusilə Orxan Pamuk, Vargas Lyosa, Milan Kundera, Pol Oster və builin nobelçisi Kazuo İşiquronu oxuyandan sonra daha da möhkəmlənib.

Dediklərimi aşağı-yuxarı siz də oxumusunuz. Mən sadəcə ümumiləşdirmə aparmışam və fikrimin əhəmiyyətli olduğunu nəzərə alıb bölüşürəm.

Mənə görə yaradıcılığın üç mərhələsi var.

1.

Şahidi olduqlarını yazmaq – söhbət iştirakçısı və şahidi olduğunuz hadisələri ədəbiyyat faktına çevirə bilməkdən gedir. Bu, yaradıcılığın ilkin, lakin ən vacib mərhələsidir. Öz başına gələn hadisələrdən ədəbiyyat – nəsr, şeir, hekayə, novella düzəldə bilməyən adam əsla və əsla mərhələnin ikincisinə və üçüncüsünə adlaya bilməz. Misal kimi İsa Muğannanı götürək. Onun müharibə dövrü povestləri və ilk hekayələri bu qəbildəndir. İsa Muğanna sonralar yaradıcılığının ilkin mərhələsindən imtina etdi. Bu nə demək idi? Yəni mən artıq növbəti mərhələyə, daha dərin, daha geniş qatılara adlamışam. Və burda da başarılı olduğuma o qədər əminəm ki, məni mən edən yazılardan imtina edirəm.

2.

Eşitdiyin, bildiyin, oxuduğun əhvalat və hadisələri ədəbiyyata çevirmək – bu ilk mərhələyə nisbətən daha çətindir. Bir var sən yayın istisində Kürdəmirdən keçirsən və sonra oranın yayını təsvir edirsən. Bir də var bu barədə eşdirsən, yaxud video-süjetə baxırsan və yazmağa başlayırsan. İkinci halda mövzu səndən daha uzaqdır, onu içindən keçirməkdə, duymaqda və duydurmaqda çətinliyin olur.

3.

Uydurduğun əhvalat və hadisələri ədəbiyyata çevirmək – bu artıq yaradıcılığın ən mükəmməl mərhələsidir. Bu mərhələyə gələnlər əsl sənətkarlardır və onların tükənmək qorxusu olmur. Məncə, İsa Hüseynov “Məhşər” romanında qismən, “İdeal” romanlarında tamamilə bu mərhələyə keçmişdi. Ancaq o, elə bil gecikmişdi. Bu mərhələdə doya-doya yazıb yaratmağa yaşı və səhhəti müsaidə etmədi.

Dünyada elə yazıçılar var ki, birbaşa üçüncü mərhələdə yazıblar. Misal üçün, Kafka... Ancaq elə yazıçılar da var ki, üç mərhələnin üçündə də unikal əsərlər yaradıblar və yaradıcılıqları ilə İbtidai İcma Quruluşundan Kommunizmə qədər (əski bölgüylə - red.) bütün yaradıcılıq formasiyalarını özündə ehtiva etməklə ayrıca planeti xatırladırlar. Misal üçün, Nizami, Tolstoy...

Elə yazanlar da var ki, istər iştirakçısı və şahidi olduğu, istər eşidib-bildiyi, istərsə də uydurduğu yazılarda “bir bok”a yaramırlar.

İstənilən halda ədəbiyyatın əzəli-ədəbi qaydası dəyişmir: gözəl yaza bilmək!

Bütün bölgülər də, bütün hoqqalar da bunun üçündür, əslində.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Dördbucaqlı qətl hadisəsi – Əli Şirin Şükürlü yazır
14:20 10 İyul 2020
Azərbaycanlı müğənni koronavirusdan sağaldı
13:37 10 İyul 2020
"Heç yerə çıxarda bilmirik" - Vaqif Bayatlıdan xəbər var
12:52 10 İyul 2020
Süni şöhrətə qaçan gənc şair və Allahın “cangüdənləri” – Sərdar Amin yazır...
12:15 10 İyul 2020
Tarık Akanın heç yerdə bilinməyən söhbəti
11:12 10 İyul 2020
Səni sevən öldü, zalım – Səhər Əhməd yazır...
10:35 10 İyul 2020
Notr-Dam kilsəsi yenidən bərpa ediləcək
10:01 10 İyul 2020
Dodağının altında məni söyüb qarğıyırdı - Bircənin romanı
09:00 10 İyul 2020
Xalq artistinin oğlu vəfat etdi
01:53 10 İyul 2020
Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Qadına görə başına bəla gələn məşhurlar: onların arasında Müşfiq də var
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020