news-inner
clock11:38 calendar-gray 15 Fevral 2017 view-gray368 dəfə oxunub
view-gray368 dəfə oxunub

Heminqueylə Məhəmməd peyğəmbər eyni hekayədə

Ülvi Babasoy

İnformasiya dövrün əsas universumudur. Mənəvi, etik və estetik kapital da, iqtisadi tərbiyə də var olmaq üçün təzə informasiya tələb edir. Lap köhnəyə də can vermək olar. Ən azı yeni formatda. Elm sirri aşkara çıxarır. Dünyanın sehri pozulur. Artıq vahid ideya və düşüncə əsas deyil. Rəngli, palimpsest məlumat özündən qatbaqat maraqlı və çoxsəsli fikir yaradır. Çağın təhsili və iqtisadiyyatı da polifonikdir. Şəxslər aparıcı qüvvə olmaq mövqeyini itirib... Sənətdə də elədir. Dünyada və yaşamda maraq oyatmaq üçün köhnə hekayə və romanlar yenidən transformasiya edilir. Özü də təzə yazılan mətndə həzm olunaraq. İncəsənətdə keçmiş-indi-gələcək bir-birinə qarışır. Yazı sənəti də retrospektiv ritual və məzmundadır. Hətta, tarixi hadisələr belə. Dini və mifoloji əhvalatlar da. Və Mirmehdi Ağaoğlunun “85-ci gün” hekayəsi buna yaxşı nümunədir. Hekayənin sənət dəyəri həm də onun süjet və məzmunundakı yeni təcrübəylə bağlıdır. Mətnlər və sənətlər arasında gəzişmələr ustacadır. Kollaj hekayədir “85-ci gün”.

Heminqueyin “Qoca və dəniz” romanı dekonstruksiya edilir. Çevrilmə hadisəsi baş verir. Kafkaist atmosfer yaranır. Ancaq başqa sənət eksperimenti aparılır. Qoca balıqçı Santyaqo və balaca Manolin hörümçəyə dönür “85-ci gün”də. Elə bu zaman sürüşüb düşürsən yeddinci əsrin Ərəb yarımadasına. Hekayənin zaman qrafiki çaparaq dəyişir. Keçmişdən gələcəyə yox, gələcəkdən keçmişə sarı. Diaxrondu. Məhəmməd peyğəmbər onu təqib edən düşmənlərindən qaçıb mağaraya sığınıb. Qoca hörümçək Santyaqo isə düz 84 gündür ki, şikarsızdı. Üstəlik, ovsuz keçən günlərdə gənc hörümçəklərin dil-ağzına düşüb. İntertekstuallıq ayrı qütblər arasında montaj yaradır. Şərq və Qərb. Fəlsəfə və din. Dinə görə ruzi yalnız tanrının əlindədir. Mirmehdi Ağaoğlu Quran və yaradana sayğıyla yanaşır. Həmin fikirləri sənət və ədəbiyyat miqyasında işləyir. Bu dəyərlər hekayədə əriyir. Estetik zövq və gözəllik duyumu ola bilir... Heminqueyin “Qoca və dəniz” romanı isə zamana rəğmən yaşamağın və mübarizə aparmağın kitabıdır. Qərb fəlsəfəsinə daha yaxındır. Hərəkətə sövq edir. Səy, çalışmaq və özünə güvən. Həyatın müxtəlif yaş dövrləri və köhnələn bədənin acığına əzmli olmaq əsas qayədir.

“85-ci gün” gözlənilməz süjet xətti ilə mətnlərarası əlaqə diaxronu yaradır. Şərqin dini inanc sistemi ilə qərbin sənəti, fəlsəfəsi metatekstual məna daşıyır. Hekayə islam peyğəmbərinin hörümçək əhvalatına yeni şərh və izah gətirir. Şərif Ağayarın “Kərpic kəsən kişinin dastanı” hekayəsindən sonra metatekstual mətn formatı nəsrimizdə özünü yenidən doğruldur. Bütün canlılar bir-birinə yardım etməlidir. Allah dünyada belə bir harmoniya yaradıb. Hər canlının ruzisi böyük ekosistemə, əsarəngiz biosistemə tabedir. Əgər dünyanın təbiiliyi itsə möhtəşəm ahəng pozula bilər. Necə ki, peyğəmbəri öldürmək istəyənlər, kin və nifrətlə yaşayanlar nizam və sahmana müdaxilə edirlər. Fəlsəfə isə deyir: bütün bunlar təbii haldır. Fövqəlbəşər nə isə axtarmağa gərək yoxdu. Və yaxud daha soyuq və iti suallar verir və rasional cavablar istəyir. Mirmehdi Şərq və Qərbi bir-birindən ayırmır. Çünki onu maraqlandıran real və irreal hadisə və yozumlardan çoxsəsli sənət yaratmaqdı. Vahid bir fikir və düşüncəyə xidmət etməyən hekayə. Axı təksəsli, alternativ mütaliəyə rəvac verməyən mətnlər ölüb.

Hər sənətkar bu və ya digər dərəcədə bir-birini tamamlayan ritualın, yazı arxetipinin davamıdır. “85-ci gün” tarix, din və ədəbiyyat arasında intertekstual ünsiyyət qurur. Tanrının kitabı Quranda irəli və geriyə sıçrayan əsatirlər kimi. Tanrı, Heminquey və Mirmehdi arasında virtual rabitə yaranır. Yazı əlaqəsi. Sadəcə bir yol qalır. “Oxumaq”. Yazıda var olan dəyərləri anlamaq, oxumaq və sənətin kəşf tarixinə daxil olmaq. Niyə? Nə üçün? Axı Quranda-tanrının kitabında dünyanın xariqəliyi, yaşam barədə qaydalar və başqa gözəlliklər... yazılıb. İnsan da həyatı bir az daha gözəl və anlamlı etmək üçün yazır. “85-ci gün” virtual sənət dünyasında köhnəyə can verən və eyni zamanda keçmiş hadisəylə, qədim mətnlə özünə daha geniş mənalar qazandıran və heyrətləndirən hekayədir. Mirmehdi Ağaoğlunun yetkin əsəridir. Dil səliqəli və tarımlı. Struktur fərqli. İdeya və estetika xəritəsi 7-ci əsrdən 21-ci yüz ilə qədər uzanır... Qalanı... qalanı isə oxucuya qalsın.

“Ədəbiyyat qəzeti”

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

İsti yatağım soyuq səngər misalı - Sara Selcandan yeni şeirlər...
16:28 28 Noyabr 2020
Azərbaycanda Mixail Qusmanın filminin premyerası oldu
15:01 28 Noyabr 2020
Bu nədir, Allahı danmaqdır? – Elçin yazır...
13:30 28 Noyabr 2020
"Şəngülüm, Məngülüm" tamaşası onlayn nümayiş olunacaq
12:01 28 Noyabr 2020
Türkiyədə "Azərbaycanlı şəhid uşaqların xatirəsinə" adlı konsert keçirildi - Foto
10:27 28 Noyabr 2020
Fuad Poladov: Qızla zirzəmidə görüşdüyümə görə məni məktəbdən qovdular – Müsahibə
09:00 28 Noyabr 2020
Ukrayna Milli Kitabxanasında Azərbaycan guşəsi açılacaq
18:31 27 Noyabr 2020
Qayıtdı gülləri yığıb başına, vətən gülşəninin Xarı bülbülü! – Yeni şeirlər
17:44 27 Noyabr 2020
Tələbənin universitetdən qovulması haqlı qərardırmı?
17:09 27 Noyabr 2020
"Qarabağ Azərbaycandır" adlı kitab nəşr olundu
16:34 27 Noyabr 2020
Rejissorumuzun da iştirak etdiyi festivalın qalibləri elan olundu - Siyahı
15:53 27 Noyabr 2020
Nənəsini yemək üstündə ağlatdı, xəstəliyinə görə yardım istədi, işdən çıxarılan gün həyat yoldaşı öldü – Məşhur diktordan maraqlı faktlar
15:11 27 Noyabr 2020
Məşhur Meksika filmlərinin ssenari müəllifi vəfat etdi
14:31 27 Noyabr 2020
İşğaldan azad olunan Xanabert qalası
13:53 27 Noyabr 2020
"Anamın kitabı" filmi gəlir - Yaxında
13:11 27 Noyabr 2020
Mənə ölümümdən yol verin... - Ötən gün dünyasını dəyişən şairin şeirləri
12:31 27 Noyabr 2020
Onlayn dərsdə gülməli vəziyyətə düşən müəllimlər
11:50 27 Noyabr 2020
Qorxu bilməyən işçimiz - Elçin yazır...
11:10 27 Noyabr 2020
Lalə Məmmədovadan duyğu dolu etiraf yazısı: “Hamınızı aldatdım!”
10:28 27 Noyabr 2020
Mirzə Cəlil haqda yeni kitab çıxdı – Dərs vəsaiti kimi təsdiq edildi
09:54 27 Noyabr 2020