news-inner
clock17:40 calendar-gray 14 İyun 2016 view-gray139 dəfə oxunub
view-gray139 dəfə oxunub

“Şairə”, “rəfiqə” mikrobdur yoxsa... - MÖVQELƏR

Bəzi dillərdə sözlər cinsə görə bölünür. Azərbaycan dilinin qrammatikasında isə bu anlayış yoxdur. Ancaq bizim dildə “şair-şairə”, “müəllim-müəllimə” kimi sözlər işlədilir.

Bizim dildə belə bir xüsusiyyət varmı? Bu sözlərin işlənməsi düzgündürmü?

Kulis.az bu barədə sorğu keçirib. Cavabları təqdim edirik.

Akademik Nizami Cəfərov: “Bizim dilimizdə belə bir anlayış yoxdur. Cins kateqoriyası qrammatik qaydalarla deyil, leksik qaydalarla müəyyən olunur. Azərbaycan dilinə bu xüsusiyyət ərəb dilindən keçib. Bu təsir nəticəsində bir neçə türk dilli xalqların sözlərində cins bildirən xüsusiyyət əlavə olunub. Düşünürəm ki, bu sözlər 20-ci, 30-cu illərdə yaranıb. Qadın müəlliməmiz 30-cu illərə qədər olmadığından “müəllimə” sözü işlədilməyib. Eləcə də şair kimi ortaya çıxan qadın olmayıb. Şair olan qadın olub, ancaq bu kütləvi şəkildə baş verməyib. Ona görə də “şairə” sözü işlənməyib. Bizdə nəzərə alaq ki, “alimə” sözü yoxdur. Halbuki “şair-şairə”, “müəllim-müəllimə” kimi sözlər varsa, bu da olmalıdır. Ancaq mənə elə gəlir ki, bu sözlər mədəni anlayış kimi dilimizə keçib. Bir mühüm cəhət də var ki, işgüzar sahədə də belə sözlərə rast gəlinmir. Məsələn, “fəhlə”, “kolxozçu” kimi sözlər həm kişiyə, həm qadına aiddir. Sonra “rəfiq-rəfiqə” sözləri… İndi “rəfiq” sözü o qədər də işlənmir. Ancaq “rəfiqə” sözü populyardı. Dilimizdəki bu xüsusiyyəti mədəni hadisə kimi qiymətləndirirəm. Bu dilin hadisəsidir. Dildəki bu xüsusiyyət buraxılmalıdır cəmiyyətin ixtiyarına. Onlar müəyyənləşdirəcək ki, bu sözləri işlətmək olar ya yox. Ancaq artıq bu sözlər oturuşub. Bunu artıq inkar eləyə bilmərik. Bu xüsusiyyətin dilimizə ciddi təzyiqi yoxdur. Lap yad olsa da, bu xüsusiyyət mədəni anlayış kimi gəlibsə, onu qəbul eləmək lazımdır. Bununla mübarizə aparmaq lazım deyil”.

Şairə Rəbiqə Nazimqızı: “Bizim dildə cins kateqoriyası yoxdur, məsələn, tələbə sözü əslində - yəni orijinalda qadın cinsindədir, amma bizdə həm qızlara, həm də oğlanlara aid edilir. Məncə, vahid cinsdə işlətsək, daha yaxşı olar, dildə olmayan bölgünü beynimizdə də yaratmayaq deyə bu ən yaxşısıdır. Bəzən də qondarma şəkildə "ə" sonluğu artırırlar, sanki dəbdir - Aynur adı var, bir "ə" də artırırb Aynurə düzəldirlər. Nəyə, kimə lazımdır axı? Təklif edirəm ki, "müəllim" varsa, "müəllimə", "şair" varsa "şairə" və s. işlənməsin. Amma bu, dil qaydalarıyla tənzimlənməlidir”.

Şair Rasim Qaraca: “Mövlanə deyib, baş əldən gedəndə dildən danışma, ancaq biz danışaq. Ədəbi dilin öz normaları var və bu məsələlərlə dilçi alimlər məşğul olur və olmalıdır. Lakin, Azərbaycan dilçilik elmi də tendensiyalıdır, burada elmin gerçəkləri deyil, yuxarıların xoşuna gəlmək əsas olduğuna görə dil problemləri zamanında araşdırılmır və praktik addımlar atılmır. Buna görə də dilimiz elmi əsaslarda deyil, spontan olaraq "inkişaf" edir, nəticədə belə demək olarsa, hər kəs dil mikroblarının qarşısında acizdir. "Şairə", "müəllimə" kimi sözlər bu cür dil mikroblarıdır, olmamalıdır”.

Ayxan Ayvaz

news-inner-user

16131 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Türk aktrisası vəfat etdi
18:30 13 Avqust 2020
Azərbaycanda əcnəbi serialların yayımı bərpa olundu
17:57 13 Avqust 2020
Məşhur rejissorların ürəyində qalan 5 film - Çəkmək istəyirdilər, alınmadı...
17:02 13 Avqust 2020
"Avatar-2" filminin çəkiliş meydançasından fotolar
16:28 13 Avqust 2020
Xalq rəssamı vəfat etdi
15:09 13 Avqust 2020
Nazirlikdən gedənlər və gələnlər – Sərdar Amin yazır...
14:11 13 Avqust 2020
Mədəniyyət Nazirliyinin aparat rəhbəri vəzifəsindən azad olundu
13:24 13 Avqust 2020
Mahnılarını Niyaməddin Musayev oğurladı, rayonu işğal olunanda beyninə qan sızıb öldü – Bu gözəl musiqilərin müəllifini siz də tanıyın
13:19 13 Avqust 2020
Mühacirətdə olan yazıçı vəfat etdi
12:34 13 Avqust 2020
Sərdarın atası və əlləri
11:52 13 Avqust 2020
Bizə əl atan qoca müəllim
11:07 13 Avqust 2020
Britaniyalı jurnalistin Xocalıdan yazdığı ssenariyə film çəkildi
10:43 13 Avqust 2020
"Qarabağ hekayələri" özbək dilində nəşr olundu
10:04 13 Avqust 2020
Stalin Rəsulzadəni bu yolla qaçırdı, Səməd Vurğun yaralıları apardı – Ayxan Ayvazın reportajı
09:00 13 Avqust 2020
Türkiyəli şair vəfat etdi
18:30 12 Avqust 2020
Məhəllə futbolu - Hekayə
17:58 12 Avqust 2020
Özündən 25 yaş kiçik qadınla evləndi, yoldaşının ikinci əri bütün şəkillərini yandırdı, məzarı hələ də bilinmir – Nəsibə Zeynalovanın atasının dramatik həyatı
17:04 12 Avqust 2020
Məşhur "20th Century Fox" fəaliyyətini sona çatdırır
16:14 12 Avqust 2020
İtaliyada vəfat edən müğənnimizin nəşi vətənə gətiriləcək? - Açıqlama
15:30 12 Avqust 2020
Səfər Alışarlının "İşıq" hekayəsi
14:42 12 Avqust 2020