news-inner
clock16:16 calendar-gray 22 Fevral 2016 view-gray299 dəfə oxunub
view-gray299 dəfə oxunub

Umberto Eko kim idi? – SORĞU

Məşhur yazıçı, filosof, semiotik-alim Umberto Eko vəfat edib. Romanları, elmi əsərləri ona dünya şöhrəti gətirən Eko sadə bir adam üçün kim idi? Bir alim və yazıçı kimi onu necə xarakterizə etmək, ondan xəbərsiz bir adama Ekonu necə tanıtmaq olar?

Kulis bu barədə sorğu keçirib. Cavabları təqdim edirik.

Əsəd Cahangir: “Qızılgülün adı" romanına qədər Eko semiotikaya, strukturalizmə, orta əsr monastır ədəbiyyatına, Coysun yaradıcılığına və s. məsələlərə dair neçə-neçə kitab yazmışdı. "Qızılgülün adı"ndan sonra onun 6 romanı və daha neçə elmi kitabı dərc olundu. Amma onun missiyası "Qızılgül"ün adını yazmaq idi. Dantenin missiyası "İlahi komediya"nı, Rablenin missiyası "Qarqantüa və Pantaqruel"i, Füzulinin missiyası "Leyli və Məcnun"u, Servantesin missiyası "Don Kixot"u, Hötenin missiyası "Faust"u yazmaq olduğu kimi. Elə yazıçı var ki, ilin, eləsi var ki on ilin, eləsi var ki əsrin, eləsi də var min ilin yükünü çəkir. "Qızılgülün adı"nın müəllifi sonunculardandır. Amma istənilən halda o əbədiyyətin yazarı deyil. Bizim bəzi yazarların özlərini ona bənzətməsi isə sadəcə gülməlidir. Ona gör yox, Eko çox böyük, onlar kiçikdir. Ona görə ki, həqiqi istedadı olan şəxs ümumən özünü heç kəsə bənzətmir. Yeri gəlmişkən, Eko da orijinal yox, "vtoriçnı" yazıçıdır. Amma o bunu etiraf etməkdən utanmırdı. Ümumən o sadə idi, çünki özünə arxayın idi. İsa köməyi olsun! Amin!

Rüstəm Kamal: Ekonun adını ilk dəfə Y.Lotmandan eşitmişəm. O, "Qızılgülün adı" romanına ön söz yazmışdı. Eko semiotik olsa da, ruhu və mədəniyyəti etibarilə klassik filoloji fikir ənənəsinə bağlı böyük alim idi. Eko yaradlcılığı ilə göstərdi: 1) böyük alim peşəkar və maraqlı yazıçı ola bilər; 2) orta əsrlər ədəbiyyatı və mədəniyyətini öyrənmək nə qədər gərəkli, perspektivli və əyləncəli işdir. Eko Avropa humanitar elminə nüfuz və şöhrət gətirmiş filosofdur, ədəbiyyatşünaslığı populyar sənətə çevirmiş Avropanın sonuncu ulduzlarından biridir.

Qismət: Umberto Eko fikirləri ilə çağdaş dünyaya istiqamət verən ən böyük fikir adamlarından biriydi. O, bədii ədəbiyyata akademik dərinlik, elmi fəaliyyətə bədii estetik mahiyyət qazandırdı. Dünyadakı ən qəliz məsələlər haqqında maqazin jurnalı sadəliyində yazdı. Eko bütün yazılarında həmişə ona yoldaşlıq edən ironiyanı inanılmaz bir yazı manerasına çevirdi, aristokratlaşdırdı. Elmi əsərlərinin hamısını oxumasam da, romanlarının az qala hamısını acgözlüklə oxumuşam, ona böyük şöhrət gətirən "Qızılgülün adı"ndan tutmuş sonuncu romanı "Sıfır sayına" qədər. Ən sevdiyim romanı "Kraliça Loanın sehirli alovu"dur. Dünyada "Norton dərsləri" adı ilə məşhur olan mühazirələrini topladığı "Ədəbiyyat meşəsində altı gəzinti" kitabı bütün ədəbiyyatçıların oxumalı olduğu şedevrdir. Fizika üçün Enşteyn kimdirsə, ədəbiyyat üçün də Eko odur.

Yalçın İslamzadə: Bioqrafiyasına görə, Eko dünyaca məşhur romançı, esseist, əbədi tənqidçi, filosof və semiotikdir. Ancaq Eko rəsmi bioqrafiyaların normalda istifadə etmədiyi ifadələrlə daha yaxşı tanıdıla bilər. Eko qədim yunan filosofları kimi, son böyük universal maraq və bilgi sahibi bir insan idi və düşüncələrini bizə Platonun ədəbi qabiliyyəti ilə müqayisə edilə biləcək bir ədəbi bacarıqla çatdırmağı bacarırdı. Eko, orta əsrləri müasir dövrdən daha yaxşı bildiyini iddia etsə də insanı və dünyanı bütün yönləri ilə ələ ala bilən son universal filosof idi. Antik fəlsəfədən rahatlıqla yaza biləcəyi kimi, orta əsrləri də ixtisası tarix olan professional tarixçi qədər yaxşı bilirdi, müasir incəsənət muzeyinin eksponatlarını analiz edib dövrümüz haqqında uzağa gedən nəticələr çıxara bildiyi kimi Akvinalı Fomanın teologiyasını da özü yazmış kimi təqdim etməyi bacarırdı. Eko, universal mirası özündə daşıyan son böyük humanist idi. İnsanın və dünyanın necə inkişaf edəcəyini bildiyi qədər ona gələcək təhlükələri də görürdü. Əsərləri, dünyanın anlaşılır olduğunu göstərən, həmişə haqqında yazdığı kitabları özündə cəmləşdirmiş universal kitabxana idi.

news-inner-user

19535 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Tanınmış yazıçı ilə görüş keçiriləcək
17:30 05 Avqust 2021
Axına qarşı üzmədən nəyəsə nail olmaq qeyri-mümkündür
17:01 05 Avqust 2021
Azərbaycanda etdiyi bu rəqsə görə Rafet El Romanı topa tutdular - Video
16:14 05 Avqust 2021
Rafiq Tağının qardaşı: “Anam qətlə yetirildiyini bilmirdi, ona qurban demişdi” – Müsahibə
15:21 05 Avqust 2021
Yaponiyada alovlanan olimpiya məşəli və Türkiyədəki meşə yanğınları
14:43 05 Avqust 2021
Nobelli şair məhkəməni uddu
14:01 05 Avqust 2021
"Çocuklar duymasın"ın Havuçu yanğınsöndürənlərə qoşuldu - Fotolar
13:12 05 Avqust 2021
Başı kəsilən Sevinci necə xilas edə bilərdik?
12:26 05 Avqust 2021
Əri evə başqa qadın gətirdi, efirə çıxarmaq üçün ona əxlaqsız təkliflər etdilər, iki uşağıyla ac-susuz qaldı – Səfil həyatı yaşayan xanəndəmiz
12:02 05 Avqust 2021
Flora Kərimovanı hədəfə alanların əsl siması – Sevda yazır...
11:01 05 Avqust 2021
Azərbaycanda yeni musiqi aləti yaradıldı - Foto
10:31 05 Avqust 2021
44 müəllifdən 44 ən yaxşı hekayə - Yeni layihə
10:01 05 Avqust 2021
Kosmik raketlərdən bəhs edən peyğəmbər hədisi – Zamin yazır...
09:00 05 Avqust 2021
Xalq artisti Rafiq Hüseynovun film kimi həyatı - Maraqlı faktlar
21:00 04 Avqust 2021
Amerikalı vokalçının “Qarabağ Azərbaycandır” klipinin təqdimatı keçirilib
18:45 04 Avqust 2021
Yanğın “Rəcəb İvedik”in evinə yaxınlaşdı – Qalmaqal düşdü
18:01 04 Avqust 2021
Onda mən də doyunca ağlaram - Güneydən hekayə
17:20 04 Avqust 2021
Könül Kərimova gileyləndi: "Nəfəsimiz kəsildi”
16:37 04 Avqust 2021
Varisin romanı Türkiyədə çap olundu
15:55 04 Avqust 2021
Valideynlərindən icazəsiz evləndi, içki ailəsini dağıtdı, intim videosu yayıldı – Anar Nağılbazdan 10 fakt
15:00 04 Avqust 2021