news-inner
clock09:00 calendar-gray 20 Fevral 2016 view-gray117 dəfə oxunub
view-gray117 dəfə oxunub

Yazıçılarımızın ilk cümlə kabusu SORĞU

Markes müsahibələrinin birində deyir ki, birinci cümlə mənim üçün çox önəmlidir, hansısa əsərə başlamaq həddindən artıq ciddi məsələdir.

Dünya ədəbiyyatında elə əsərlər var ki, ilk cümlədən oxucuya zərbə endirir, onu müəmma içində saxlayır. Çox vaxt birinci cümlə bizdə suallar yaradır: Nə olacaq? Bu qəhrəman kimdir? Nəyə görə yazıçı ilk cümlədən kimisə öldürdü? Məsələn, örnək olaraq Alber Kamyunun “Yad” romanındakı ilk cümləyə fikir verək: “Anam dünən ölmüşdü”.

Əslində sadə, adi görünən bu cümlə oxucunu növbəti hadisələrə hazırlayır, onu düşündürür.

Bəs bizim yazıçılar üçün birinci cümlə nə qədər önəmlidir?

Kulis bu barədə sorğu keçirib. Cavabları təqdim edirik.

Azər Abdulla:

- Markesin birinci cümlə ilə bağlı dediyinə qatılıram. Hər halda bu çox ciddi bir məsələdir. Mən özüm də çox çətinlik çəkmişəm birinci cümləyə görə. Dəqiq hansı əsərimisə deyə bilməyəcəyəm, ancaq bu hallar çox olub. Yəqin ki, birinci cümlə tutarlı olmalıdır, oxucunu özünə çəkməlidir, müəllifi təmin eləməlidir. Başlamaq həqiqətən çətindir. Ancaq mənə elə gəlir ki, bəzən adi cümlə ilə yazını başlamaq olar, əsas onun içidir. Adi cümlə ilə başlayan o qədər ciddi əsərlər var ki dünyada. Mənim ən çox sevdiyim birinci cümləm “Qəmərlidən keçən qatar” əsərimdəndir: “O payız düzü-dünyanı soğan başına götürmüşdü”.

Vaqif Nəsib:

- Birinci cümlə yox, əsərin əvvəli deyək. Girişi tapmaq xeyli vaxt alır, ondan sonra yağ kimi gedir. Elə bil maşın xoda düşür. Mən də bir az bu fərqlidir. Həmişə nəyisə yazmağa başlayanda onun haqqında xeyli düşünürəm, daşınıram, beynimdə hazır olanda oturub yazıram. “Omaroğlunun qayıtması” hekayəmin girişi də belədir: “Dedilər kəndə gəlir Omaroğlu. Tanıyanların içindən bir sazaq kimi keçdi bu xəbər. Bir-iki ağsaqqalısa elə silkələdi ki...” Yəni giriş çox önəmlidir. Ondan sonrakı isə asan gedir.

Saday Budaqlı:

- Mən həmişə yazanda bir ilk cümləni bilmişəm, bir də sonuncu cümləni. Ortada yazdıqlarım yazı prosesində üzə çıxıb, məndən asılı olmayıb. Amma sonluğun da çox vaxt nə ilə qurtaracağını bilmək çətin olur. Birinci cümlə həqiqətən mənim üçün önəmli olub həmişə. Çünki oxucunu ilk cümlədən tutursan. O müəmma içində qalır, düşünür, maraqlanır. Mən bütün əsərlərimin ilk cümləsini sevirəm. Amma ən çox “Yağmursuz havalar” hekayəmdəki birinci cümlə xoşuma gəlir, bu oxucunu o dəqiqə özünə çəkir. Cümlə belədir: “Dünən tualetdən çıxıb kəmərini bağlaya-bağlaya fikirləşdi ki, bəlkə özünü öldürsün”.

Elçin Hüseynbəyli:

- Mən belə düşünürəm ki, başlanğıc həmişə intriqa yaratmalı, gözlənilməz, qəfil olmalıdır. Mən həmişə bu cür yazmışam. Haqqımdakı bir yazıda da deyiblər ki, Elçin Hüseynbəylinin ilk cümləsini oxuyan kimi sona qədər gedir. Yazıçı ilk cümlədən oxucunu qarmağa keçirməlidir. Mən hava proqnozu, məişət dedi-qoduları ilə başlayan əsərləri heç sevmirəm, xoşum gəlmir elə şeylərdən. Həm də mən bu birinci cümlə ilə bağlı bir yazı yazmışdım. Orda qeyd eləmişdim ki, mən birinci cümlə ilə deyil, ikinci cümlə ilə başlayıram yazdığıma. Birinci cümlə ilə bağlı ona görə narahatçılığım yoxdur, çətinlik çəkəndə keçirəm ikinci cümləyə. Özümün ən çox sevdiyim birinci cümləm “Şimallı gəlin” hekayəsindədir: “Mən durduğum yerdə yox, getdiyim yerdə işə düşdüm”.

Cavid Zeynallı:

- Əlbəttə. Bu vacibdir. Bəzən məhz birinci cümləni tapa bilməməyə görə, mətni yazmaq uzun zaman alır. Yaxud birinci cümlə zəif olarsa, davam etməkdən ötrü həvəs olmur. Birinci cümlə yazının uğuru üçün mütləqdir. Oxucunu sehrdə saxlamaq istəyirsənsə, birinci cümlə çarpıcı olmalıdır. Amma bu o anlama gəlmir ki, birinci cümlə yaxşı olsun, yerdə qalanı ağzına gələni yazasan. İlk cümlə haqqında yalnız yaxşı mətndən sonra danışmaq olar. "Onu Əqrəb çağırardım". Bu, "Günəşi gözləyənlər" romanımın ilk cümləsidir. Sadədir, amma xoşuma gəlir.

Ayxan Ayvaz

news-inner-user

17077 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Serbiyada Üzeyir bəyin xatirəsi anıldı - Foto
10:30 24 Noyabr 2020
Xanımını əmisi oğlu ilə tutdu, baltalamaq istədi – Şukşinin hekayəsi – Dilimizdə ilk dəfə
09:01 24 Noyabr 2020
Fikircil – Rafiq Tağıdan hekayə
21:00 23 Noyabr 2020
Üzeyir bəyin, Səməd Vurğunun, Əliağa Vahidin sevdiyi qadın – Leyla Bədirbəyli haqqında maraqlı faktlar
20:00 23 Noyabr 2020
Koronavirusla mübarizəyə həsr olunmuş beynəlxalq fotomüsabiqə elan olunub
18:49 23 Noyabr 2020
V Buktreyler Festivalının qalibləri mükafatlandırıldı
18:12 23 Noyabr 2020
Cümhuriyyət qadınları haqqında kitab çap olundu
18:00 23 Noyabr 2020
Aqil Abbas: "Oğlum dedi, ata, səni heç vaxt xoşbəxt görmədim"
17:20 23 Noyabr 2020
Berlin Film Festivalından 2021- ci il qərarı
16:45 23 Noyabr 2020
Xalq şairi: “Ad günümü unutmuşdum, uşaqlarım yadıma saldı” – Müsahibə
16:02 23 Noyabr 2020
Bob Dilan yəhudi olduğunu niyə gizləyirdi? – Yeni sənədlər
15:21 23 Noyabr 2020
Polad Həşimova həsr olunan kitab anasına təqdim olundu - Fotolar
14:41 23 Noyabr 2020
Qatillərinə baş daşından gülən adam
14:00 23 Noyabr 2020
Azərbaycanlı feministlərin sülh anlayışı - Güneydən yazırlar...
13:32 23 Noyabr 2020
Yavaş-yavaş ötür yaşım - Salamdan yeni şeir
12:52 23 Noyabr 2020
Rejissor Şuşadan film çəkmək üçün müraciət etdi
12:20 23 Noyabr 2020
Teatrdan qovuldu, heç vaxt evlənmədi, ruhi dispanserdə yatdı: Səməndər Rzayevin üç gün öncə intihar edən aktyor oğlu
12:10 23 Noyabr 2020
Məşhur serialların ulduzu vəfat etdi
11:35 23 Noyabr 2020
Maşınla qovaladğımız erməni qız
11:03 23 Noyabr 2020
Hazır ol qayıdışa - Şəhriyar Şuşaya şeir həsr etdi
10:30 23 Noyabr 2020