news-inner
clock12:33 calendar-gray 29 Dekabr 2015 view-gray1402 dəfə oxunub
view-gray1402 dəfə oxunub

Nağıllardakı divlər realdır - ARAŞDIRMA

Alman mifoloji məktəbinin banisi Fridrix Şillenqin “millət öz əfsanələri ilə doğulur” kəlməsi məni nağıllarımız barədə düşünməyə vadar etdi.

Məlumdur ki, bizim nağıllarımızda həm şərq, həm qərb, həm də yunan-ellin mədəniyyətinin izləri var. Başqasının izlərində öz izlərimizi tapmaq kimi hiss etdim. Niyə? Məsələn, hamının bildiyi div obrazı...

Bu yaxınlarda dekonstruksiya etmək istədiyim “Cırtdan” nağılını yazmazdan öncə xeyli araşdırmalar etdim. Mən nağıldakı divi tamamən silməyi düşünürdüm, çünki uşaqların qorxulu, mifik obrazlardan bixəbər olmasını istəyirəm. Özüm o nağıllarla böyüyüb qaranlıq qorxularımı yenməklə uğraşmışam. Ona görə də uşaqların bu nağıllarla böyüməyini istəmirəm.

Div hind nağıllarında qəhrəmandır. Hindlilər farslarla müharibə edəndə göygöz və təkgöz olan divi köməyə çağırırdılar. Div iri olduğuna görəmi qorxunc və mənfi tip kimi göstərilib? Amma digər tərəfdən ərəblərin qorxunc düşməninə çevrilmişdir. Görəsən bizim nağıllarda öz gerçək əksini necə tapır. Nağılların, dastanların, dini kitabların belə kəskin surətdə bir-birinə oxşadığı halda xarici tənqidçilərin gəldiyi qənaətə əsasən Azərbaycan dastanındakı div yunan mifologiyasından daha qədimdir.

Məni maraqlandıran ən əsas sual isə görülməyən varlığın ,cin, şeytan, div kimi məxluqların varlığının təxəyyül məhsuluna necə çevrilməsidir. Hətta dini mənbələrdə də div barədə məlumat var.


İndi Füzulinin “İşıqlı kənd qəbirisanlığı”nda uyuyan 87 yaşlı nənəmin dediyinə görə həmin qəbiristanlıqda o, uşaq vaxtı rusların iri bir qəbri açdıqlarına tamaşa edirmiş. Qəbrdəki məxluqun ayaqları təxmini 7 metr imiş. Uğuz, yəni oğuz qəbri adlandırırmışlar o qəbri. Sonralar pirə çevrilən bu qəbri Novruz bayramlarında ziyarət edərdilər. Bayram günlərində ərə getməyən, övladı olmayan adamlar dilək tutardı.


Bir vaxtlar bu böyük məxluqlar sadəcə nağıldır deyildiyi halda elmi araşdırmalar nəticəsində onların ayaq izlərinə də rast gəlinmişdir. Cənubi Afrikada 4 metrlik ayaq izi tapılıb. 1976-cı ildə məşhur antropoloq Mary Çatlak Laetoli Tanzaniyada 70 iri insan ayağının izinə rast gəlib.

1925-ci ildə bu barədə daha bir araşdırma aparılır. Araşdırmada James Higgins tərəfindən kəşf edilən prehistorik mənşəli olduğu bildirilən qədim ayaq izi aşkarlanır. Bu ayaq izinin uzunluğu təxminən 8 metr olur.

Gürcüstanda 10 metrlik kəllə sümüyünə rast gəlinib.

Varlıqları lap qədimlərə dayanan nəhəng varlıqlara necə oldu nağıllar qoşuldu. Hətta yunan miflərində belə tanrılar, titanlarla və divlər arasında düşmənçilik vardı.

Divlərə Səmavi dinlərdə və digər əski inanclarda da bir sıra işarələr edilmişdir. Ümumilikdə təsvir eynidir: ilk insan yaradılışından əvvəl yaşamış, “Tanrı oğulları” olaraq bilinən və tanrının insan oğullarıyla əlaqəyə girən yeddi mələyindən törəmişlər. Hanok kitabına görə Nuh peyğəmbər də doğularkən adı çəkilən divlərlə eyni özəlliklərə sahib olmuşdur.

Bir neçə il öncə Ərəbistanda bir qazıntı zamanı tapılan sümüklər bu şübhələri və araşdırmaları daha da dəqiqləşdirdi.

İnsan divlərdən nə qədər gücsüz olsalar da sonda qalib gəlirlər. Çağdaş uşaq nəsrində folklor nümunələri yazılmasına baxmayaraq ilkin məna - şər və xeyr anlamı itmir. Məsələn Zahid Xəlilin “Ağ div” nağılı... Keçmişdə nə qədər zülm, hökmranlıq etsə də bu dövrdə gücsüzdür. Bu nağılı oxuyanda anladım ki, dekonstruksiya edəcəyim nağıldan divi tamamən silməməliyəm.


Uşaq olanda hamımızı xortdan, div kimi məxluqlarla qorxudub, “Yatmasan, gəlib səni aparacaq” – deyə qorxudurdular. Qorxu isə insana xas bir instinktdir. Bəzən insan özü-özünü də qorxudur. Qaranlıqdan qorxmaq kimi. İndi TV cizgi filmləri ilə böyüyən uşaqlar qaranlıqdan qorxmur, məsələn. Onlar o qaranlığa şamsız da, şamla da girə bilirlər. Çünki qaranlıqda heç nə yoxdu.

news-inner-user

20044 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Tərəf müqabili ilə üçaylıq sevgi yaşayan, evi olmadığı üçün qarajda qalan, iki dəfə intihara cəhd edən Xalq artisti
21:00 28 Sentyabr 2021
Vətən Müharibəsi qəhrəmanı haqqında film çəkilir
18:50 28 Sentyabr 2021
Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisində nələr olacaq?
18:15 28 Sentyabr 2021
Sahilənin Sənanı və "Şeyx"i
17:28 28 Sentyabr 2021
Onun geridəqalmışlığı mükafata layiqdir – Aqşin Yenisey yazır
16:44 28 Sentyabr 2021
Filmimiz beynəlxalq festivalın ən yaxşısı oldu
15:59 28 Sentyabr 2021
Üzeyir bəyə tələ quran erməni musiqiçilər - Tarixin gizlinləri
15:10 28 Sentyabr 2021
Baydarovun filmi nufuzlu festivalda - Foto
14:22 28 Sentyabr 2021
Osmanlı sultanlarının portretləri satışa çıxarılacaq
13:35 28 Sentyabr 2021
Qarabağ mövzusunun dələduzları – Şərif Ağayar yazır...
12:54 28 Sentyabr 2021
Əri ola-ola Telman Adıgözəlov ona evlilik təklif etdi, kişi aktyorlarımızın arasına qısqanclıq davası saldı – “Bəyin oğurlanması”nın məşhur siması kim idi?
12:09 28 Sentyabr 2021
Ölməyə vətən yaxşı... - Onlar niyə qürbətdə öldülər?
11:32 28 Sentyabr 2021
Nazirlikdən bəstəkara cavab: “Beş min verdik, götürmədi” - Özəl
11:01 28 Sentyabr 2021
Məşhur şair Fərid Hüseynin tərcüməsində - Yeni kitab
10:25 28 Sentyabr 2021
Universitetin dördüncü mərtəbəsindəki it – Yeni hekayə
09:01 28 Sentyabr 2021
"Anam deyir ki, o, ayaqqabılarını çıxarmaq istəyəndə, birinci katib qoymadı" - Səməd Vurğunu belə görməmisiniz - Foto
21:02 27 Sentyabr 2021
Tağıyevin heykəli yaxın günlərdə açılacaq - Rəsmi
18:55 27 Sentyabr 2021
Məşhur ingilis tədqiqatçının Nizami yanlışı – Vilayət Quliyev yazır...
18:20 27 Sentyabr 2021
Yazıçıların qaranlıq həyatı kitab oldu – Yeni nəşr
17:40 27 Sentyabr 2021
Müharibə xəbərinə özünü itirən taksi sürücüsü
16:53 27 Sentyabr 2021