news-inner
clock12:33 calendar-gray 29 Dekabr 2015 view-gray612 dəfə oxunub
view-gray612 dəfə oxunub

Nağıllardakı divlər realdır - ARAŞDIRMA

Alman mifoloji məktəbinin banisi Fridrix Şillenqin “millət öz əfsanələri ilə doğulur” kəlməsi məni nağıllarımız barədə düşünməyə vadar etdi.

Məlumdur ki, bizim nağıllarımızda həm şərq, həm qərb, həm də yunan-ellin mədəniyyətinin izləri var. Başqasının izlərində öz izlərimizi tapmaq kimi hiss etdim. Niyə? Məsələn, hamının bildiyi div obrazı...

Bu yaxınlarda dekonstruksiya etmək istədiyim “Cırtdan” nağılını yazmazdan öncə xeyli araşdırmalar etdim. Mən nağıldakı divi tamamən silməyi düşünürdüm, çünki uşaqların qorxulu, mifik obrazlardan bixəbər olmasını istəyirəm. Özüm o nağıllarla böyüyüb qaranlıq qorxularımı yenməklə uğraşmışam. Ona görə də uşaqların bu nağıllarla böyüməyini istəmirəm.

Div hind nağıllarında qəhrəmandır. Hindlilər farslarla müharibə edəndə göygöz və təkgöz olan divi köməyə çağırırdılar. Div iri olduğuna görəmi qorxunc və mənfi tip kimi göstərilib? Amma digər tərəfdən ərəblərin qorxunc düşməninə çevrilmişdir. Görəsən bizim nağıllarda öz gerçək əksini necə tapır. Nağılların, dastanların, dini kitabların belə kəskin surətdə bir-birinə oxşadığı halda xarici tənqidçilərin gəldiyi qənaətə əsasən Azərbaycan dastanındakı div yunan mifologiyasından daha qədimdir.

Məni maraqlandıran ən əsas sual isə görülməyən varlığın ,cin, şeytan, div kimi məxluqların varlığının təxəyyül məhsuluna necə çevrilməsidir. Hətta dini mənbələrdə də div barədə məlumat var.


İndi Füzulinin “İşıqlı kənd qəbirisanlığı”nda uyuyan 87 yaşlı nənəmin dediyinə görə həmin qəbiristanlıqda o, uşaq vaxtı rusların iri bir qəbri açdıqlarına tamaşa edirmiş. Qəbrdəki məxluqun ayaqları təxmini 7 metr imiş. Uğuz, yəni oğuz qəbri adlandırırmışlar o qəbri. Sonralar pirə çevrilən bu qəbri Novruz bayramlarında ziyarət edərdilər. Bayram günlərində ərə getməyən, övladı olmayan adamlar dilək tutardı.


Bir vaxtlar bu böyük məxluqlar sadəcə nağıldır deyildiyi halda elmi araşdırmalar nəticəsində onların ayaq izlərinə də rast gəlinmişdir. Cənubi Afrikada 4 metrlik ayaq izi tapılıb. 1976-cı ildə məşhur antropoloq Mary Çatlak Laetoli Tanzaniyada 70 iri insan ayağının izinə rast gəlib.

1925-ci ildə bu barədə daha bir araşdırma aparılır. Araşdırmada James Higgins tərəfindən kəşf edilən prehistorik mənşəli olduğu bildirilən qədim ayaq izi aşkarlanır. Bu ayaq izinin uzunluğu təxminən 8 metr olur.

Gürcüstanda 10 metrlik kəllə sümüyünə rast gəlinib.

Varlıqları lap qədimlərə dayanan nəhəng varlıqlara necə oldu nağıllar qoşuldu. Hətta yunan miflərində belə tanrılar, titanlarla və divlər arasında düşmənçilik vardı.

Divlərə Səmavi dinlərdə və digər əski inanclarda da bir sıra işarələr edilmişdir. Ümumilikdə təsvir eynidir: ilk insan yaradılışından əvvəl yaşamış, “Tanrı oğulları” olaraq bilinən və tanrının insan oğullarıyla əlaqəyə girən yeddi mələyindən törəmişlər. Hanok kitabına görə Nuh peyğəmbər də doğularkən adı çəkilən divlərlə eyni özəlliklərə sahib olmuşdur.

Bir neçə il öncə Ərəbistanda bir qazıntı zamanı tapılan sümüklər bu şübhələri və araşdırmaları daha da dəqiqləşdirdi.

İnsan divlərdən nə qədər gücsüz olsalar da sonda qalib gəlirlər. Çağdaş uşaq nəsrində folklor nümunələri yazılmasına baxmayaraq ilkin məna - şər və xeyr anlamı itmir. Məsələn Zahid Xəlilin “Ağ div” nağılı... Keçmişdə nə qədər zülm, hökmranlıq etsə də bu dövrdə gücsüzdür. Bu nağılı oxuyanda anladım ki, dekonstruksiya edəcəyim nağıldan divi tamamən silməməliyəm.


Uşaq olanda hamımızı xortdan, div kimi məxluqlarla qorxudub, “Yatmasan, gəlib səni aparacaq” – deyə qorxudurdular. Qorxu isə insana xas bir instinktdir. Bəzən insan özü-özünü də qorxudur. Qaranlıqdan qorxmaq kimi. İndi TV cizgi filmləri ilə böyüyən uşaqlar qaranlıqdan qorxmur, məsələn. Onlar o qaranlığa şamsız da, şamla da girə bilirlər. Çünki qaranlıqda heç nə yoxdu.

news-inner-user

16146 məqalə

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Xurşudbanu Natəvana layihə həsr olundu - Video
12:20 15 Avqust 2020
Tanınmış bəstəkar koronavirus peyvəndinin sınaqlarında könüllü oldu
11:01 15 Avqust 2020
Məşhur gitara ifaçısı vəfat etdi
10:28 15 Avqust 2020
Bu filmə görə 400 nəfər işdən çıxarılacaqdı – Rejissorların boyun qaçırdığı Azərbyacan filmi
08:57 15 Avqust 2020
Daha bir nəşriyyat Polad Həşimovla bağlı kitab nəşr etdi - Foto
18:36 14 Avqust 2020
Ayı balalarını oğurlayan çoban - Qorxmaz Şıxəlioğlu yazır...
17:14 14 Avqust 2020
Tom Kruzun çəkildiyi filmin meydançasında yanğın baş verdi
16:05 14 Avqust 2020
Xalq artistinin qızı atasının şeirlər kitabını nəşr etdirəcək
15:19 14 Avqust 2020
Oğlu Xalq artistinə klip çəkdi - Video
14:28 14 Avqust 2020
Əsl adı Pənah idi, kasıb atası ona yalnız keçi dərisindən dəf düzəldə bildi - Sürücü, vaqon ustası, montyor Alim Qasımov - Maraqlı faktlar
13:32 14 Avqust 2020
Almaz Ələsgərli efirdə erməni mahnısı oxudu - Video
12:38 14 Avqust 2020
"Sevastopol uğrunda döyüş"ün qəhrəmanı vəfat etdi
12:17 14 Avqust 2020
Bizi kütləvi öldürmək məsələsi... - Bütün bunlar masonların işidir?
11:27 14 Avqust 2020
Gənc yazara ağır itki üz verdi
10:39 14 Avqust 2020
Filmimiz beynəlxalq festivalda mükafat qazandı
10:00 14 Avqust 2020
Məni şərləyib qardaşımın gözündən salmaq istəyirdi - Bircənin romanı
08:59 14 Avqust 2020
Türk aktrisası vəfat etdi
18:30 13 Avqust 2020
Azərbaycanda əcnəbi serialların yayımı bərpa olundu
17:57 13 Avqust 2020
Məşhur rejissorların ürəyində qalan 5 film - Çəkmək istəyirdilər, alınmadı...
17:02 13 Avqust 2020
"Avatar-2" filminin çəkiliş meydançasından fotolar
16:28 13 Avqust 2020