news-inner
clock11:44 calendar-gray 13 İyul 2015 view-gray266 dəfə oxunub
view-gray266 dəfə oxunub

Küçədə öpüşənlərin əxlaqı Sevda SULTANOVA

Təcrübə göstərir ki, əxlaq dəyişkən anlayışdır: zamanına, məkanına, motivinə görə. Bu sadə məntiqi baş-ayaq anlaya biləcək oxucuları nəzərə alaraq, bəsit misal gətirim.

1920-ci illərdə ilk qadın alpinist klubunun rəhbəri Obrey Le Blon İsveçrədə dağın zirvəsini fəth edib enəndən sonra yadına düşüb ki, ətəyini dağın zirvəsində unudub. Zermatt şəhərinin sakinlərinə şalvarda görünmək qorxusu o qədər güclü idi ki, qadın yenidən dağa çıxmalı olub.

Bu gün Azərbaycanda belə qadınların şalvar geyməsi adi qarşılanır. Hətta mühafizəkarlar deyir ki, qısa ətəkdənsə şalvar daha abırlıdır.

Əxlaq anlayışının dəyişkən olması ilə bağlı ilk misalı cinsi - qadın kontekstində çəkməyim təsadüfi deyil. Çünki azərbaycanlıların böyük əksəriyyəti əxlaqı cinsiyyət prizmasından anlayır. Və anlamaq istəmir ki, əxlaqın cinsi məsələlərlə çox az əlaqəsi var.

Məsələn, oğurluq daha çox əxlaqsızlıqdır. Hərçənd, motivinə görə onun əxlaqla bağlantısının olub-olmamasını dəqiqləşdirmək olar.

Təsəvvür edək ki, bir yeniyetmə dükandan oğurluq edir. Əksəriyyətinin ilk reaksiyası yeniyetməni ittiham etmək olacaq.

Hərçənd, dükandan tutaq ki, çörək və ya şirniyyat oğurlamış yeniyetmənin hekayətini, onu xırda oğurluğa vadar edən səbəbləri araşdırsaq ( imkansızlıq, ailə durumu və s) münasibət dəyişə bilər.

Ola bilsin, heç bir səbəb xırda oğurluğa haqq qazandırmasın. Hər halda məhz bu vəziyyətdə oğurluq aktına məcburiyyəti “əxlaqsızlıq” adlandırılmasının özü əxlaqsızlıqdır.

Müəllimin şagirddən, tələbədən rüşvət alıb qiymət yazması, həkimin yalnız yüksək qiymət müqabilində xəstəni əməliyyat etməyə razı olması əxlaqsızlıq hesab olunmursa, onda niyə adi yaşam şərtləri olmayan yeniyetmənin oğurluğu əxlaqsızlıq sayılsın?

Bir daha xatırladım ki, əxlaq dəyişkən anlayışdır. Zira, bizim əxlaq anlayışımız çox məsələlərdə dəyişməyib, olduğu yerdə qalıb. Yəni XIX əsrdə necə idisə, XXI əsrdə də o cürdür.

Əxlaq anlayışı hələ də məhdud çərçivədə - cinsiyyət müstəvisində (başqa cür ifadə etsək, çoxları üçün “əxlaq” qadına münasibətdə keçərlidir) qavranıldığı üçün ona münasibət belə seksistdir.

Ona görə də bu gün cinayətlərin bir qismi əxlaqa cinsi kontekstdə yanaşma üzündən baş verir.

Cinayət xronikasında oxuyuruq ki, yetkin qadın evdən getdiyi üçün qardaşı tərəfindən öldürülür. Sonra bu qardaş ailənin namusunu qorumaq missiyasını yerini yetirdiyini düşünərək polisə təslim olur, hətta bəlkə qürur hissi də keçirir.

Yaxud 20 yaşlı qız ailəsini tərk edir, evdə yaşadığı şərtlər onu qane eləmir, o, başqa cür yaşamaq istəyir. Polis orqanları onun itkin düşməsini elan edir, telexəbərlərdə bu haqda süjet verilir, el-oba qınayır.

Hamının ağlına gələn ilk fikir budur ki, evdən gedibsə, mütləq əxlaqsızdır, fahişəliklə məşğul olacaq. Və polis o qızın hüququnu tanımadan tapıb ailəsinə təslim edir.

Yəni yetkinlik yaşına çatmış bir qadının həyatını dəyişmək, ona sahibi olmaq istəyi yalnız əxlaqsızlıqla şərh oluna bilər.

Əgər dediyimiz vəziyyətdə qadının yerini kişiyə versək, ona münasibət də dəyişəcək. Kişinin evdən getməsi əxlaqsızlıq anlayışından çıxıb tamam başqa şəkil alacaq.

Və bunun adı heç bir halda əxlaqsızlıq olmayacaq.

Əxlaqa cinsi müstəvidə yanaşmanın daha bir nümunəsi. Bir neçə gün öncə portallarda ictimai yerdə sevgilisi ilə öpüşdüyü üçün oğlanı polis bölməsinə aparılması haqda video yayıldı.

Yazılan şərhlərin çoxunda da sevgililər ədəbsizlikdə, əxlaqsızlıqda ittiham olunurdu. Qəribədir, ətrafındakı qanunsuzluqlara, ədalətsizliklərə göz yuman bu adamlar niyəsə sevgililərin öpüşməsinə göz yuma bilmir.

Seksi açıq və ifadəli təsvirinə görə uzun müddət qadağan edilən, indi isə 100 ən yaxşı romandan biri saylan “Xərçəng tropiki” əsərinin müəllifi, amerikalı yazıçı Henri Millerin sözləri günümüzdə hələ də aktualdır: “Seks, ondan yazmaq əxlaqsızlıq deyil, əxlaqsız olan müharibədir”.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Ədəbiyyat tariximizə qızıl hərflərlə yazılan misralar: 5 seçmə şeir
17:20 08 May 2021
Azərbaycanlı musiqiçi vəfat etdi
16:20 08 May 2021
Gənc yazardan yeni hekayə: Şlaqbaum
15:39 08 May 2021
Aktyor kitabxananın qonağı oldu
15:01 08 May 2021
Musa Yaquba sevgi və iztirabla - Kamal Abdulla yazır...
14:20 08 May 2021
Çingiz Hüseynovun ən çox sevdiyi 10 roman - Siyahı
13:36 08 May 2021
Xalq şairi Musa Yaqub dəfn olunub - Fotolar
12:37 08 May 2021
Şeir yazmağa Stalinə görə başladı, evli ola-ola bir qadına vuruldu, arvadı sevgilisinə yazdığı şeirləri gizli oxudu – Musa Yaqubun nağıl kimi həyatı
12:30 08 May 2021
Xalq artisti koronavirusdan dünyasını dəyişdi
11:38 08 May 2021
Şuşanın Mədəniyyət paytaxtı elan olunmasının 10 tarixi dərsi
11:10 08 May 2021
Ölən adamdan şair olar? - Gənc şair Fikrət Qocaya şeir həsr etdi
10:35 08 May 2021
Qətlə yetirilmək istərdim: Gecənin qaranlığında... Bıçaqla...
10:05 08 May 2021
2021-ci ilin “Oskar” saxtakarlığı – Sevda Sultanovadan sərt tənqid
09:00 08 May 2021
Jurnalist Fulya haqqında film çəkiləcək
18:56 07 May 2021
Sabir Rüstəmxanlıdan təsirli sözlər: “Əlvida, əziz qardaş!”
18:08 07 May 2021
Nizami Gəncəvi və Yunus Əmrəyə həsr edilən səhnə əsəri nümayiş olunub
17:46 07 May 2021
“Buynuzdan yazanda kəndi işğal olunan şairlərdən utanırdım” - Musa Yaqubun son müsahibəsi
17:15 07 May 2021
Musa Yaqubun dəfn olunacağı yer bəlli oldu
16:39 07 May 2021
Azərbaycanlı şairin ingiliscə kitabı çıxdı
16:12 07 May 2021
Musa Yaqub vəfat etdi
15:35 07 May 2021