news-inner
clock10:51 calendar-gray 06 İyul 2015 view-gray94 dəfə oxunub
view-gray94 dəfə oxunub

Tehran Əlişanoğlunun yanaşması düzgün deyil - REAKSİYA

Yazıçılar Rasim Qaraca və Zümrüd Yağmur tənqidçi Tehran Əlişanoğlunun Kulisdə yayımlanan “Mənim cəmiyyətimin yazılan romanları” məqaləsində onlar haqqında yazdığı fikirlərə münasibət bildirib. Yazıçıların fikirlərini təqdim edirik.

Rasim Qaraca

- Tehran bəyin romanım haqqında bəzi müşahidələri düzgündür. Təəssüf ki, qısadır. Nisbətən geniş izah etsə minnətdar olaram. Amma bəzi dəqiqləşdirmələrə ehtiyac var. Əsərdə Qarabağ müharibəsi kompozisiya elementidir. Müharibə təsvirləri demək olar ki, yoxdur. Çünki məqsəd bu deyil. Daha çox savaşöncəsi hadisələr, o dövr gəncliyinin xarakteri göstərilməyə çalışılıb. Müharibə dolayısıyla var: savaşanlar qaniçən vəhşilər deyil, sadəlövh rayon uşaqlarıdır, bəzilərinin seksual təcrübəsi heç yoxdur. Və şəhid olmuş 20 min gəncin əksəriyyəti belə olub. Tehran bəyin tənqidçi yanaşması düzgün deyil: mən heç kəsə müharibə mövzusunda yazacağıma söz verməmişəm, yazıçıya belə bir öhdəlik də verilə bilməz. Yazılan əsərdən yola çıxılmalıdır. Müəllif nə demək istəyib, onun hədəfi nədir, - tənqidçinin yox, - budur önəmli olan.

Zümrüd Yağmur

- Məqaləsində tənqidçi romanları tipə bölür və iddia edir ki, “üçüncü tip və səviyyəni isə eləcə “roman”lar, sözün utilitar mənasında “kiminsə romanı”, öz həyat materialı, yaxud başına gələnlər fonunda cəmiyyət mənzərəsini fiksə etmək, romanlaşdırmaq cəhdləri təmsil edir. Tənqidçi romanları tiplərə bölərkən məni də bu bölümə aid etməsi etik deyil. Müraciət etdiyim mövzular oxuculara bəllidir və bu ciddi mövzuları adi məişət mövzuları il eyniləşdirməyə cəhd edib məni məişət yazarı səviyyəsinə endirmək tənqidçinin obyektivliyinə kölgə salır və kənardan bunu izləmək tənqidçi adına xoş deyil.

Tənqidçi bədii əsərlə bağlı mülahizələrini ifadə edərkən məncə ilk növbədə əsərin mahiyyətini təhrif edib öz təsəvvüründə yaratdığı ilüstrasiyanı əsərin məzmunu, süjeti kimi təqdim etməməlidir. Tehran bəyin tənqidi fikirləri əsərin mahiyyətini və qayəni tuta bilmədiyi üçün daha çox reallığı nəzərə almayan subyektiv baxış təsiri bağışlayır. İlk növbədə ona görə ki, “Yağış qadın”da tənqidçinin iddia etdiyi kimi, roman qəhrəmanı heç də müharibə əleyhinə deklarativ bəyanatlarla oxucunun dialoq imkanlarını məhdudlaşdırmır. Əksinə, müharibə süjet şəklində deyil, daha çox yaratdığı fəsadlar, gətirdiyi sosial-mənəvi sarsıntılarla təqdim olunur və müharibənin faciəvi övladları bir əsrlik mənəvi iztirablar üzərindən oxucu ilə dərdləşir.

Əgər tənqidçi bunu görə bilməyibsə və ya görmək istəmirsə, o zaman inkarçılıq da doğru yanaşma deyil. Daha sonra tənqidçi romanda əsirlik həyatının qrotesk səhnələrinin qabardılmasını da uğurlu hesab etmir. Əslində, qrotesk anlayışı tənqidçi tərəfindən yersiz gündəmə gətirilir və əsərdə daha çox əsirlik həyatını yaşayanların çəkdiyi əzabların qroteks səhnəsi deyil, psixoloji təqdimatı əks olunur.

Tehran bəyin başqa bir iddiası budur ki, “bürokratları lənətləmə əsərdə yalnız emosional qəzəb, qəhrəmanın deklarativ nifrəti səviyyəsində qalıb, hadisə-süjet planında az qala yoxdur.” Təəssüf ki, tənqidçi əsərin inkarçılığı üzərində o qədər fokuslaşıb ki, əsərin qəhrəmanının erməni əsirliyindən sonra Bakıda yaşadığı iztirabların məhz sosial ədalətsizliyin nəticəsi kimi təqdimatını görə bilməyib.

Tənqidçi əsəri elə qələmə verir ki, sanki roman qadın hekayəsidir. Halbuki, əsərdə müharibədə qadın olmağın acısı bir əsrlik dönəm axarında, konkret şəxslərin, nəsillərin davam edən faciəsi şəklində təqdim edilib.

Düşünürəm ki, Tehran müəllimin tənqidi əsərin məğzi və bədii dəyəri ilə uyğun gəlməyən subyektiv, bir qədər də havadan götürülən mülahizələrin mexaniki toplusudur.

news-inner-user
Mirmehdi Ağaoğlu

543 məqalə

Paylaş

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Mübariz Örənin Fransada romanı çıxır
14:32 17 Noyabr 2019
Fikrət Sadıqın oğlu: “Atama görə davalara düşürdüm” – Müsahibə
17:30 16 Noyabr 2019
Rusiyada rəssamımızın sərgisi açılıb
16:12 16 Noyabr 2019
Mikayıl Müşfiqin xatirəsinə həsr olunan tamaşa
15:11 16 Noyabr 2019
Oğluna bacısı qızını alan ananın faciəsi - Hekayə
14:00 16 Noyabr 2019
TEAS Press Nəşriyyat Evinin 5 yaşı tamam olur
13:29 16 Noyabr 2019
Bizdə seks inqilabı olarsa...
12:25 16 Noyabr 2019
Azərbaycanlı ilahiyyatçı: "Quranda baş örtüyü yoxdur"
11:32 16 Noyabr 2019
Elçin Əlibəyli TV-dən getdi
10:47 16 Noyabr 2019
Noyabr ayı üçün ən çox gözlənilən filmlər
10:12 16 Noyabr 2019
Siyasətə görə atası ilə düşmən olan jurnalist - Sevda Sultanova yazır...
09:00 16 Noyabr 2019
Salam Qədirzadənin oğlu: “Atamın adından istifadə eləməyi xoşlamıram” – Müsahibə
21:00 15 Noyabr 2019
Pantomima teatrı dekabrda - Afişa
18:40 15 Noyabr 2019
Məşhur ifaçı Bakıda konsert verəcək
18:01 15 Noyabr 2019
Dünya şöhrətli musiqiçi: “Vikinqlərin vətəni Azərbaycandır”
17:30 15 Noyabr 2019
Bakıda Milli Qəhrəmanın heykəlinin açılışı olub
16:51 15 Noyabr 2019
Müğənnilər deputata cavab verdi: “Getsin, kasıb-kusuba əl tutsun”
16:20 15 Noyabr 2019
Mir Cəlal adına hekayə müsabiqəsinə start verildi
15:38 15 Noyabr 2019
Üzü günə qalan evlər - Tanımadığımız şairdən seçmə şeirlər
15:01 15 Noyabr 2019
Rəfael və Coşqun "Şabaş"a görə qadın paltarı geyindi
14:20 15 Noyabr 2019