news-inner
clock10:51 calendar-gray 06 İyul 2015 view-gray176 dəfə oxunub
view-gray176 dəfə oxunub

Tehran Əlişanoğlunun yanaşması düzgün deyil - REAKSİYA

Yazıçılar Rasim Qaraca və Zümrüd Yağmur tənqidçi Tehran Əlişanoğlunun Kulisdə yayımlanan “Mənim cəmiyyətimin yazılan romanları” məqaləsində onlar haqqında yazdığı fikirlərə münasibət bildirib. Yazıçıların fikirlərini təqdim edirik.

Rasim Qaraca

- Tehran bəyin romanım haqqında bəzi müşahidələri düzgündür. Təəssüf ki, qısadır. Nisbətən geniş izah etsə minnətdar olaram. Amma bəzi dəqiqləşdirmələrə ehtiyac var. Əsərdə Qarabağ müharibəsi kompozisiya elementidir. Müharibə təsvirləri demək olar ki, yoxdur. Çünki məqsəd bu deyil. Daha çox savaşöncəsi hadisələr, o dövr gəncliyinin xarakteri göstərilməyə çalışılıb. Müharibə dolayısıyla var: savaşanlar qaniçən vəhşilər deyil, sadəlövh rayon uşaqlarıdır, bəzilərinin seksual təcrübəsi heç yoxdur. Və şəhid olmuş 20 min gəncin əksəriyyəti belə olub. Tehran bəyin tənqidçi yanaşması düzgün deyil: mən heç kəsə müharibə mövzusunda yazacağıma söz verməmişəm, yazıçıya belə bir öhdəlik də verilə bilməz. Yazılan əsərdən yola çıxılmalıdır. Müəllif nə demək istəyib, onun hədəfi nədir, - tənqidçinin yox, - budur önəmli olan.

Zümrüd Yağmur

- Məqaləsində tənqidçi romanları tipə bölür və iddia edir ki, “üçüncü tip və səviyyəni isə eləcə “roman”lar, sözün utilitar mənasında “kiminsə romanı”, öz həyat materialı, yaxud başına gələnlər fonunda cəmiyyət mənzərəsini fiksə etmək, romanlaşdırmaq cəhdləri təmsil edir. Tənqidçi romanları tiplərə bölərkən məni də bu bölümə aid etməsi etik deyil. Müraciət etdiyim mövzular oxuculara bəllidir və bu ciddi mövzuları adi məişət mövzuları il eyniləşdirməyə cəhd edib məni məişət yazarı səviyyəsinə endirmək tənqidçinin obyektivliyinə kölgə salır və kənardan bunu izləmək tənqidçi adına xoş deyil.

Tənqidçi bədii əsərlə bağlı mülahizələrini ifadə edərkən məncə ilk növbədə əsərin mahiyyətini təhrif edib öz təsəvvüründə yaratdığı ilüstrasiyanı əsərin məzmunu, süjeti kimi təqdim etməməlidir. Tehran bəyin tənqidi fikirləri əsərin mahiyyətini və qayəni tuta bilmədiyi üçün daha çox reallığı nəzərə almayan subyektiv baxış təsiri bağışlayır. İlk növbədə ona görə ki, “Yağış qadın”da tənqidçinin iddia etdiyi kimi, roman qəhrəmanı heç də müharibə əleyhinə deklarativ bəyanatlarla oxucunun dialoq imkanlarını məhdudlaşdırmır. Əksinə, müharibə süjet şəklində deyil, daha çox yaratdığı fəsadlar, gətirdiyi sosial-mənəvi sarsıntılarla təqdim olunur və müharibənin faciəvi övladları bir əsrlik mənəvi iztirablar üzərindən oxucu ilə dərdləşir.

Əgər tənqidçi bunu görə bilməyibsə və ya görmək istəmirsə, o zaman inkarçılıq da doğru yanaşma deyil. Daha sonra tənqidçi romanda əsirlik həyatının qrotesk səhnələrinin qabardılmasını da uğurlu hesab etmir. Əslində, qrotesk anlayışı tənqidçi tərəfindən yersiz gündəmə gətirilir və əsərdə daha çox əsirlik həyatını yaşayanların çəkdiyi əzabların qroteks səhnəsi deyil, psixoloji təqdimatı əks olunur.

Tehran bəyin başqa bir iddiası budur ki, “bürokratları lənətləmə əsərdə yalnız emosional qəzəb, qəhrəmanın deklarativ nifrəti səviyyəsində qalıb, hadisə-süjet planında az qala yoxdur.” Təəssüf ki, tənqidçi əsərin inkarçılığı üzərində o qədər fokuslaşıb ki, əsərin qəhrəmanının erməni əsirliyindən sonra Bakıda yaşadığı iztirabların məhz sosial ədalətsizliyin nəticəsi kimi təqdimatını görə bilməyib.

Tənqidçi əsəri elə qələmə verir ki, sanki roman qadın hekayəsidir. Halbuki, əsərdə müharibədə qadın olmağın acısı bir əsrlik dönəm axarında, konkret şəxslərin, nəsillərin davam edən faciəsi şəklində təqdim edilib.

Düşünürəm ki, Tehran müəllimin tənqidi əsərin məğzi və bədii dəyəri ilə uyğun gəlməyən subyektiv, bir qədər də havadan götürülən mülahizələrin mexaniki toplusudur.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Xalq artistinin oğlu vəfat etdi
01:53 10 İyul 2020
Azərbaycanlı alimin kitabı Avropa dillərində nəşr olunacaq
18:37 09 İyul 2020
Uşaqlar üçün tamaşa
17:56 09 İyul 2020
Təranə Vahidin Türkiyədə çap olunan hekayəsi: "Durna adam"
17:15 09 İyul 2020
Qızını ərə verən atanın ölümü
16:26 09 İyul 2020
İspaniyada Haqverdiyevə həsr olunmuş poçt markaları buraxıldı
15:47 09 İyul 2020
Qadına görə başına bəla gələn məşhurlar: onların arasında Müşfiq də var
15:08 09 İyul 2020
Məşhur sənətçi prezidentliyə namizəd olacaq
14:19 09 İyul 2020
Yaltaqlıq ən perspektivli valyutadır
13:30 09 İyul 2020
Uşaq təbəssümü
12:53 09 İyul 2020
Qorxu və təşviş insanı necə formalaşdırır? – Nazlı Əmirova ekzistensializmdən yazır...
12:30 09 İyul 2020
Bəhram Bağırzadənin həyat yoldaşı: "Hələ danışa bilmir"
11:48 09 İyul 2020
Cinsi yanğısını Facebookda söyüşlə soyudanlar
11:19 09 İyul 2020
Son 200 ilin ən yaxşı qəzəli – Mətn
10:46 09 İyul 2020
Elton Conun şərəfinə sikkə hazırlandı
10:09 09 İyul 2020
Sovet ordusunda üsyan edib almanlar tərəfə keçən azərbaycanlı - Amerikadan yazırlar...
09:01 09 İyul 2020
Moskvada teatrlar avqustun 1-dən açılır
18:54 08 İyul 2020
Uşaq tabutunda basdırılan kişi - Günel Natiqdən yeni hekayə
18:22 08 İyul 2020
Son 10 ilin ən yaxşı qorxu filmləri - Siyahı
17:49 08 İyul 2020
Venesiya Film Festivalı əvvəlki qaydada keçiriləcək
17:10 08 İyul 2020