writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

550
clock16:41 calendar-gray 29 İyun 2015 view-gray1710 dəfə oxunub
view-gray1710 dəfə oxunub

Kitablar bizə nə öyrədir?

Folkner deyirdi ki, ədəbiyyat cəmiyyəti yox, fərdləri xilas edir.

Düşündürücü qənaətdir.

Zaman-zaman əsrlərə, səltənətlərə, imperiyalara meydan oxuyan və onların hamısından uzun yaşayan ədəbiyyat niyə faktiki olaraq belə zəifdir.

Niyə balaca bir toplumu düşdüyü ağır durumdan çıxara bilmir?

Fərdlərə qalsa onları din də, təriqət də, dərvişlik və sufilik də xilas edə bilir. Kim özünü harda rahat hiss edirsə və insan olduğunu dərk edib bütün məsələlərdə əsl insan kimi davranırsa, xilas olmuş sayıla bilər.

Mənim cavabım budur: ədəbiyyat kütləvi oxuna bilir, amma kütləvi yaşama təsir edə bilmir. Adamlar oxuyub başa düşürlər, amma həm də başa düşmürlər. Kitabla həyat arasına böyük bir sərhəd çəkirlər. Əslində bu sərhəd yoxdur. Sən Qorkinin “Arxip baba və Lyonka” əsərini oxuyursan, təsirlənirsən, hətt ağlayırsan. Amma kitabı bağlayıb çölə çıxanda bir-iki manat irəli düşmək üçün çox rahat şəkildə oğurluq edirsən.

O, kitabdır deyirsən, həyat başqadır düşünürsən.

Həyat başqa deyil.

Qorkini o əsəri yazmağa vadar edən “Özündən gücsüzlərdən oğurlama” hayqırtısıdır. Bu səni sözün böyük mənasında xoşbəxt edə bilməz. Birinin göz yaşından qazanılan o birini ürəkdən sevindirməz. Sevindirsə də bu həmişəlik olmaz. Keçib gedər. Dalınca daya böyük peşmanlıqlar gətirər.

İnsanlar oxuyur, inanır, təsirlənir, ancaq əməli fəaliyyətlərində yazıçının mesajlarını asanlıqla unudurlar. Onu saymırlar.

Deməli, bilmək hələ hər şey demək deyil.

İnsanlar kitablarla şahidi olduqları və yaşadıqları arasında uçurum görüb xəyal qırıqlığına uğrayırlar. Yəni kitablar “Yaxşı olun” deyir, ancaq həyatda yaxşılara yer yoxdur. Aşağı-yuxarı hər kəs belə düşünür. Hər kəs özünü sığortalamaq üçün bəhanə tapır: “Hamı necə, mən də elə!”

Halbuki, ciddi kitablarda yaxşı həmişə yaxşı olacaq və olmalıdır deyə kəskin bir məntiq yoxdur. Ədəbi əsərlərdə bütün konfliktlər xeyirlə-şər arasındadır. Və inanın bu konfliktlərin hamısında şər daha güclüdür. Şərin güclü olması insanın pis olmasına, şərin tərəfinə keçməsinə əsas vermir. Kitablar bunu öyrədir bizə. Kitablar insanlıq naminə fədakarlıq etməkdən çəkinməməyi öyrədir.

Adam Axundovdan danışır, onunla öyünür, amma azad fikrinə görə öz müasirinə zülm edir.

Sabiri oxuyub gülür, lakin özü milli pəzəvəngin yekəsidir.

“Hamlet” faciəsinin ən incə detallarını bilir, fəqət öz ətrafındakı “doğruları bilən” gəncliyin faciəsinə asanlıqla göz yumur.

Sanki kitablarda tamamilə başqa bir dünyadan, başqa bir planetdən yazıblar. O adamlar bu adamlardan deyil.

Niyə belədir görəsən?

Adamlar niyə bu qədər özünü aldatmağa meyllidir?

Bir dəfə X adlı tanınmış bir ictimai xadim mənə dünya ədəbiyyatı şedevrlərinin ən ali məziyyətlərindən danışırdı. Və mən heyranlıqla yaxından tanıdığım bu adama tamaşa edirdim. Halbuki həmin kitablar X kimi adam olmamaq üçün yazılıb.

Kitab həyatdan uzaqda deyil.

Hətta çox vaxt həyata həyatın özündən daha yaxındır.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Nizamiyə həsr olunan müsabiqənin qalibləri bilindi
14:02 16 İyun 2021
Dayısı Rəşid Behbudov onu səhnəyə həsrət qoydu, küsüb Azərbaycandan getdi, anası ölənəcən yolunu gözlədi – Qürbətdə can verən müğənnimiz
13:11 16 İyun 2021
Tarix bizi Şuşada gözləyirdi – Aqşin Yenisey yazır...
12:39 16 İyun 2021
Vaqif İbrahimoğlunun 32 il sonra reallaşan xahişi
12:30 16 İyun 2021
Fərid Hüseyn Nizamidən mühazirə oxuyub
11:59 16 İyun 2021
Aləmi bürüyən ədəbiyyat ətri - İlham Əziz yazır...
11:30 16 İyun 2021
Seda Sayan Mehmet Ali Erbili təcavüzdə ittiham etdi
10:56 16 İyun 2021
Anar, Çingiz Abdullayev, Vaqif Səmədoğlu Monteneqro dilində…
10:05 16 İyun 2021
İlhamiyyə Rza: “Həmid efirdə lap ağ eləmişdi” – Müsahibə
09:01 16 İyun 2021
SSRİ-də yay istirahəti - Nostalji fotolar
21:00 15 İyun 2021
Nobelli yazıçı daha bir mükafata layiq görüldü
18:39 15 İyun 2021
Avropa Film Festivalında iştirak edən filmləri onlayn izləmək mümkündür
17:45 15 İyun 2021
Öz arvadını söydü, Səməd Vurğunu pislədi, yad qadınla yaxalandı – Hüseyn Arifin heç yerdə yayımlanmayan lətifələri
17:01 15 İyun 2021
Əməkdar artist vəfat etdi
16:18 15 İyun 2021
Bakının yaşı keçmiş ofisiant qadınları: Onları necə alçaldırlar?
15:30 15 İyun 2021
Müğənninin cızma-qarası 281 min dollara satıldı - Foto
14:41 15 İyun 2021
Məşhur bəstəkar vəfat etdi
14:01 15 İyun 2021
Mənə zorla köynək satan qız - Nihat Pir yazır
13:07 15 İyun 2021
Gənc rejissora görə Kürdəxanı həbsxanasına getdi, ən açıq səhnələrə çəkilən aktrisa kimi tarixə düşdü - Onu Təhminə roluna niyə layiq görmədilər?
12:15 15 İyun 2021
Saçım sığalının dadını bilməz...
11:46 15 İyun 2021