writer1

Şərif Ağayar

Məqalə sayı

541
clock16:41 calendar-gray 29 İyun 2015 view-gray1323 dəfə oxunub
view-gray1323 dəfə oxunub

Kitablar bizə nə öyrədir?

Folkner deyirdi ki, ədəbiyyat cəmiyyəti yox, fərdləri xilas edir.

Düşündürücü qənaətdir.

Zaman-zaman əsrlərə, səltənətlərə, imperiyalara meydan oxuyan və onların hamısından uzun yaşayan ədəbiyyat niyə faktiki olaraq belə zəifdir.

Niyə balaca bir toplumu düşdüyü ağır durumdan çıxara bilmir?

Fərdlərə qalsa onları din də, təriqət də, dərvişlik və sufilik də xilas edə bilir. Kim özünü harda rahat hiss edirsə və insan olduğunu dərk edib bütün məsələlərdə əsl insan kimi davranırsa, xilas olmuş sayıla bilər.

Mənim cavabım budur: ədəbiyyat kütləvi oxuna bilir, amma kütləvi yaşama təsir edə bilmir. Adamlar oxuyub başa düşürlər, amma həm də başa düşmürlər. Kitabla həyat arasına böyük bir sərhəd çəkirlər. Əslində bu sərhəd yoxdur. Sən Qorkinin “Arxip baba və Lyonka” əsərini oxuyursan, təsirlənirsən, hətt ağlayırsan. Amma kitabı bağlayıb çölə çıxanda bir-iki manat irəli düşmək üçün çox rahat şəkildə oğurluq edirsən.

O, kitabdır deyirsən, həyat başqadır düşünürsən.

Həyat başqa deyil.

Qorkini o əsəri yazmağa vadar edən “Özündən gücsüzlərdən oğurlama” hayqırtısıdır. Bu səni sözün böyük mənasında xoşbəxt edə bilməz. Birinin göz yaşından qazanılan o birini ürəkdən sevindirməz. Sevindirsə də bu həmişəlik olmaz. Keçib gedər. Dalınca daya böyük peşmanlıqlar gətirər.

İnsanlar oxuyur, inanır, təsirlənir, ancaq əməli fəaliyyətlərində yazıçının mesajlarını asanlıqla unudurlar. Onu saymırlar.

Deməli, bilmək hələ hər şey demək deyil.

İnsanlar kitablarla şahidi olduqları və yaşadıqları arasında uçurum görüb xəyal qırıqlığına uğrayırlar. Yəni kitablar “Yaxşı olun” deyir, ancaq həyatda yaxşılara yer yoxdur. Aşağı-yuxarı hər kəs belə düşünür. Hər kəs özünü sığortalamaq üçün bəhanə tapır: “Hamı necə, mən də elə!”

Halbuki, ciddi kitablarda yaxşı həmişə yaxşı olacaq və olmalıdır deyə kəskin bir məntiq yoxdur. Ədəbi əsərlərdə bütün konfliktlər xeyirlə-şər arasındadır. Və inanın bu konfliktlərin hamısında şər daha güclüdür. Şərin güclü olması insanın pis olmasına, şərin tərəfinə keçməsinə əsas vermir. Kitablar bunu öyrədir bizə. Kitablar insanlıq naminə fədakarlıq etməkdən çəkinməməyi öyrədir.

Adam Axundovdan danışır, onunla öyünür, amma azad fikrinə görə öz müasirinə zülm edir.

Sabiri oxuyub gülür, lakin özü milli pəzəvəngin yekəsidir.

“Hamlet” faciəsinin ən incə detallarını bilir, fəqət öz ətrafındakı “doğruları bilən” gəncliyin faciəsinə asanlıqla göz yumur.

Sanki kitablarda tamamilə başqa bir dünyadan, başqa bir planetdən yazıblar. O adamlar bu adamlardan deyil.

Niyə belədir görəsən?

Adamlar niyə bu qədər özünü aldatmağa meyllidir?

Bir dəfə X adlı tanınmış bir ictimai xadim mənə dünya ədəbiyyatı şedevrlərinin ən ali məziyyətlərindən danışırdı. Və mən heyranlıqla yaxından tanıdığım bu adama tamaşa edirdim. Halbuki həmin kitablar X kimi adam olmamaq üçün yazılıb.

Kitab həyatdan uzaqda deyil.

Hətta çox vaxt həyata həyatın özündən daha yaxındır.

REKLAM

Yazarın digər yazıları

Xəbər lenti

Pərakəndəlik Nizami ilinə heç nə verməyəcək - Filoloq yazır
11:01 23 Yanvar 2021
Xalq artisti TƏBİB-ə müraciət etdi: "Bu vəziyyət peşəkarların itkisinə aparır"
10:36 23 Yanvar 2021
Nazirlik qələbəmizlə bağlı film müsabiqəsi elan etdi
10:17 23 Yanvar 2021
Fuad Poladov: “Başımı qırxıb məni Sumqayıta göndərdilər” – Müsahibə
09:00 23 Yanvar 2021
“Qətibə İnanc” tamaşası nümayiş olunacaq
18:55 22 Yanvar 2021
Məşhur aparıcılar AzTV-də "ər-arvad" oldu - Foto
18:16 22 Yanvar 2021
Nizami Gəncəviyə həsr olunmuş sərgi açılıb
17:35 22 Yanvar 2021
Hayl Hitler! - Qısa hekayə
16:55 22 Yanvar 2021
Zəfər Muzeyi harda olacaq? - Rəsmi açıqlama
16:23 22 Yanvar 2021
Bakıda Fransa filmləri festivalı başladı
15:55 22 Yanvar 2021
Birinci yerə layiq görülən yazar: “Bizdə müsabiqələr hamının könlünü almağa hesablanır” – Müsahibə
15:18 22 Yanvar 2021
Məşhur aktrisa vəfat etdi
14:37 22 Yanvar 2021
Bağırov onu Müdafiə naziri təyin etdi, erməni general sui-qəsd törətdi, vəzifəyə gəlməyinə bir gün qalmış qətlə yetirdilər – Həzi Aslanovun müəmmalı ölümü
14:02 22 Yanvar 2021
Ceyms Bond silsiləsindən yeni filmin premyerası yenə təxirə salındı
13:29 22 Yanvar 2021
Azərbaycanda Böyük Britaniya film festivalı başlayır
12:44 22 Yanvar 2021
Tənqidin tənqidi – Ağalar Qutdan yeni esse
12:08 22 Yanvar 2021
Yazıçılar Donald Trampa kitab qadağası qoydular
11:32 22 Yanvar 2021
Seks dəlisi olan qadınlar haqqında bir neçə cümlə
10:58 22 Yanvar 2021
Alen Delonun xanımı dünyasını dəyişdi
10:30 22 Yanvar 2021
Şairimiz Özbəkistanda qalib oldu - Ölümündən sonra
09:59 22 Yanvar 2021