news-inner
clock16:24 calendar-gray 09 İyun 2015 view-gray623 dəfə oxunub
view-gray623 dəfə oxunub

Roman olmaq istəyən hekayələr

“- Başa düşmüşəm ki, başqalarını tənqid etmək, əslində, insanın özünü tənqid etməsidir. Yəni sən bir adamı tənqid edəndə onun kimi olmaq istəmədiyini göstərirsən. Sən onun kimi olmaqdan qorxduğun üçün tənqid edirsən. Əslində, sən öz qorxunu tənqid edirsən. Bu qorxunu yenməlisən, onun kimi olmamaq üçün özünü tərbiyə etməlisən. Başa düşməlisən ki, sən onu yox, potensial özünü tənqid edirsən

- Sən də iki kəlmə söz deyirsən, sonra soxub gedirsən e.

- İçək...”

Qan Turalı

Bu yazını Bethovenin 9-cu simfoniyasını dinləyərək yazıram.

Ədəbiyyatın heç bir qaydası yoxdu. Ədəbiyyat dünyanın yenidən dərk olunması və o dahinin də dediyi kimi cəmiyyəti yox, fərdləri xilas eləyə biləcək gücdür. Ədəbiyyatda qayda məhz qaydasızlıqdı. Beqafıl saqqalı-saçı ağ, yazı-pozuyla həşr-nəşr olan bir növcavan ucadan irad eləyir ki, bəs filan hekayədə hadisə tamamlanmayıb, yarımçıq qalıb və bu da qaydalara ziddir. Ay allahsız, bir gözünü aç bax da bu işıqlı dünyaya, görə bilmirsən qulağını farağat tut. O qədər adam tanıyıram ki, real həyat hekayəsi tamamlanmayıb.

Uzunçuluq elədiyimin fərqindəyəm. Qoy, bunu da deyim keçək mətləbə (Mətləb xüsusi isim deyil ha - müəl.). Qız deyir ki, oğlana - mən səni sevirəm, oğlan da qayıdır ki, yox, mən daha çox sevirəm. Bunu eşidən qız dodaqlarını “selfie çəkməyə hazır” vəziyyətinə gətirərək - yox eey, mən daha çox sevirəm, lap yekə çox - deyir. Oğlan dəli olur. Qayıdır ki, mən səni lap, lap, lap yekə çox istəyirəm. Nə başıvızı ağrıdım söhbət uzanıb gedir o yerə ki, istəklər binalarla, çaylarla müqayisə olunur. Sonra qızla-oğlan dalaşır və hərə öz evinin yolunu tutur.

Qan Turalı intellektinə, istedadına paxıllıq etdiyim adamdı. Güclü ironiya hissi yaradıcılığında da özünü əks etdirir. Aşağı- yuxarı istər qlobal məsələlər olsun, istər yerli məişət hadisələri haqqında eyni düşünürük. O da bəşəriyyətin xilasına inanır, mən də. Hətta ikimiz də muğamın lazımsız musiqi olduğunu fikirləşirik.

“9 Hekayə” kitabını 47 dəqiqəyə oxudum.

Kitabın üz qabığı çox əladı, arxasını bəyənmədim.

Rafiq Tağıya ithaf olunması təqdirə layiqdir.

Bu şəhər əfsanələri kitabına yeddi hekayə, bir pyes və bir povest daxildir.

“O qız və o oğlanın hekayəsi”

Çox xoşuma gəldi. Hətta, hekayənin strukturu hadisədən daha maraqlıdı. Gülay adında bir qızın sevgi əhvalatıdı. Hekayədəki Sevil obrazını “o oğlana” ərə verməklə əla tamamlayıb. Gülay sosial şəbəkələrdə “kütləvi seks çatışmazlığı” sindromundan əziyyət çəkənlərin məzə obyektinə çevrilir, sonra estetik əməliyyat elətdirir və sıfırdan başlayır. Yaşadıqlarından dolayı dünyaya uşaq gətirmək istəmir. O sonda qəbul edir ki, kədər daha səmimi , sevinc isə bayağıdır və tək doğru yalanın özüdür.

Rüstəm Behrudi bənzətməsini bəyənmədim. Ümumiyyətlə məşhurların adlarından istifadə olunmasını qəbul etmirəm hekayədə.

Vaxtın olanda Mətləb müəllim obrazıyla tanış eləyərsən məni.

“Şahmat məktəbinin direktoru”

“Hər bir öz yerinə oynayırdı, mən isə fikrimdə ikisinin də yerinə”

Əla hekayədi. Şahmat məktəbinin direktoru qaliblərə ayrılan pulların əvəzində onlara su atan tapança, şahmat verir. Maraqlı odu ki, direktor özü şahmat oynaya bilmir. Təsadüfən hekayənin qəhrəmanı məktəbli prokurorluqdan gələn qonaqların suallarını cavablandırmalı olur və bilmədən şahmat məktəbinin direktorunu ələ verir. Sonradan bunun əzabını çəkir. İllər sonra direktorla çayxanada rastlaşır və direktor onu tanımır. Hətta məlum olur ki , Namiq müəllim şahmatı öyrənib və qəhrəmanımıza mat verir.

“Şahmata görə başım çox bəla çəkib. Özü də bu bəlaya düşəndən sonra şahmat oynamağı öyrənmişəm” - deyir.

Amma və lakin sonrakı peşmançılıq fayda verməz.

“Şaxta babanın qətli”

“Cehiz xalçama qan damırdı, elə o xalçanın üstündə öldüm”

Möhtəşəm strukturlu hekayədi. Bizim ədəbiyyatda belə hekayə formasına rast gəlməmişəm.

Buna “Raşomon effekti” deyilir. 1915-ci də Akutaqavanın hekayələr kitabının adı da beləydi. 1950-də Kurasava bu hekayələrdən istifadə edərək “Raşomon” filmini çəkdi. Bu eyni hadisənin müxtəlif dillərdən danışılmasıdı. Turalın hekayədə məharətlə bundan istifadə eləyib və gözəl hekayə alınıb.

“Bir-birini sevməkdən qorxan iki adamın hekayəsi”

“Bizi elə bu gözəl havalar məhv etmədimi...”

Forma olarq çox əladı. Bir yazıçı dostuna yazacağı hekayənin məzmununu danışır. Əslində bir-birini sevən iki insanın hisslərini çatdırmaq istəyir müəllif. Çox da uğurlu alınmayıb. Forma gözəldi, maraqlıdı. Qızla oğlanın yazışması, ordakı cümlələrin adiliyi formanı öldürür, məncə.

“Darıxanlar”

“Əmək insanı özgələşdirir”

Sinif yoldaşı olmuş iki gəncin söhbətidi. Biri iqtisadiyyat müəllimidi, biri də bankda kassir. Dialoqlar çox xoşuma gəldi. Qısa, konkret. Həyatın reallıqlarını əks etdirən hekayədi. Yaşamağa vaxtı olmayan iki gəncin səmimi dialoqu əsasında yazılmış hekayəni çox bəyəndim.

“Kafka”

“Sən də iki kəlmə söz deyirsən, sonra soxub gedirsən e.”

Ən çox bəyəndiyim hekayə bu oldu. İki dostun içki süfrəsində sağlıqları əsasında yazılıb.

“İçək, nə olsun Kafkanın evinin qabağında deyilik. Bu kafeylə üzbəüz binada da özünə görə oğlanlar olur da...”

Bu hekayə son dövrlər yerli ədəbiyyatda oxuduğum ən gözəl hekayə oldu. Dialoqlar, dialoqlarda sətiraltı mesajlar... Müəllifin bəlkə də ən uğurlu hekayəsidi.

“Çılğınlar”

“Darıxan qadından niyə darıxdığını soruşmazlar”

Sevimli rejissorum Lar Fon Trierə ithaf olunmuş bu hekayə iki çılğın gəncin “o günü” xatırlayaraq uzun aradan sonra görüş səhnəsiylə başlayır. Məlum olur ki, illər keçsə də qadın evlənməyib. Qırx yaşlı bu qadını əslin də kişi də heç zaman unutmayıb- yağışdan sonra ağac qoxusuyla xatırlayır. Bu iki nəfəri daha çox çılğınlıqları birləşdirir. İllərdən sonra ilk dəfə Ayın şahidliyilə öpüşürlər. Triervari bir hekayədi. Xoşuma gəldi.

Kişi obrazın adını bəyənmədim. Oturmayıb elə bil- Gündüz... Yox bir, Cahangir.

“Füzulinin qayıdışı” - alternativ komediya, pyes

İdeya əladı. İşlənmiş mövzu olsa da, müəllifin dediyi kimi “qayıdış janrın”da çox mətnlər var. Di gəl ki, pyes kimi alınmadığını düşünürəm. Yaxşı hekayə çıxara bilərdi bu ideyadan. Tələskənlik hiss olunur. İdeya olaraq bəyənsəm də, mətn olaraq zəifdi məncə, uğurlu alınmayıb.

“Prokurorun üç günü” - povest

Bu povest “detektivə ironiya janrı”nda yazılıb demək olar. Maraqlıdı, xoşuma gəldi. Uğurlu alınıb. İçərisində maraqlı faktlar, əla gedişlər var.

Qan Tural özü də dediyi kimi zamanın ruhunu hiss edib, nəbzini tutub. Hekayələrin sadə dili, forması, məzmunu birbaşa zamana hesablanıb. Bu kitabı həyat qədər sadə, bir o qədər də maraqlıdır. Bu söz yadımdadı : “Hər məzmun öz formasını doğurur. Bir ideya hekayə olmaq istəyir, digəri roman”. Əslində Turaldakı ideyalar roman olmaq istəyir.

Oxşar xəbərlər

Xəbər lenti

Biz tərəflər – Şərif Ağayardan hekayə
16:30 31 İyul 2021
"Memati" yeni serialda rol alacaq
15:00 31 İyul 2021
Aydın Xırdalanlı ölüm anında hansı videoya baxıb – Maraqlı Faktlar
13:30 31 İyul 2021
ADU-da Pakistan Mədəniyyət Mərkəzinin açılışı olub
12:52 31 İyul 2021
Flora Kərimova "Şərəf" ordeni ilə təltif olundu
11:48 31 İyul 2021
Ayaz Salayev: "O Ittifaqın başında bizə yaraşmayan insan dayanıb" - Müsahibə
11:33 31 İyul 2021
Tünzalə Ağayeva Türkiyəyə yardım göndərdi
10:26 31 İyul 2021
Ən başıbəlalı mahnımız: Onu Fatimeyi-Zəhraya, Şah İsmayıla və Cəfər Cabbarlıya nə bağlayır?
09:02 31 İyul 2021
Facebookda tənha insanları necə tanımaq olar?
21:00 30 İyul 2021
Ssenaristlər üçün Yay Məktəbi təşkil olunur
19:00 30 İyul 2021
Şəhidlərə həsr olunmuş kitab işıq üzü görüb
18:05 30 İyul 2021
Ürək dil acır ki, sönməmiş odum - Səməd Vurğundan şeir çələngi
17:30 30 İyul 2021
Qısa hekayə: Yanğın
16:23 30 İyul 2021
Hüquqşünas teatra rəhbər gəldi
15:30 30 İyul 2021
Xalqı efirdən partizan hərəkatına çağıran Xalq artisti - O, İlhamə Quliyeva ilə eşq yaşamışdımı?
14:26 30 İyul 2021
Türkiyə evimizdir - evimiz yanır
13:51 30 İyul 2021
Rejissorumuz beynəlxalq festivalda jüri sədri oldu
13:06 30 İyul 2021
İçimizi yanır! – Türk sənətçilərin yanğın harayı
12:20 30 İyul 2021
Yazıçımız Beynəlxalq ədəbiyyat festivalında qalib gəldi
11:41 30 İyul 2021
Ssenarimiz Ukraynada ən yüksək balı topladı
11:05 30 İyul 2021