Bu gün Türkiyənin Zəfər Bayramı qeyd olunur.

Kulis.az bununla bağlı materialı təqdim edir.

Bir millətin tarixdən silinmə təhlükəsi ilə üz-üzə qaldığı bir dönəmdə varoluş iradəsini bütün dünyaya nümayiş etdirdiyi 30 Avqust Zəfəri, sadəcə hərbi bir qələbə deyil, azadlıq və müstəqilliyin əbədi manifestidir.

1918-ci il Mondros barışığının ardınca başlayan və 1920-ci il Sevr müqaviləsi ilə vətən torpaqlarını tamamilə parçalamağı hədəfləyən işğal cəhdlərinə qarşı Mustafa Kamal Paşanın 1919-cu il mayın 19-da Samsunda başlatdığı Milli Mücadilə, illərlə davam edən çətin sınaqlardan keçdi. İnönü döyüşləri və 22 gün 22 gecə sürən qanlı Sakarya Meydan Döyüşü ilə müdafiə mərhələsini uğurla tamamlayan türk ordusu, işğalçı qüvvələri torpaqlarından tamamilə qovmaq üçün təxminən bir il ərzində misilsiz bir hazırlıq dövrünə qədəm qoydu.

Təkalif-i Milliyə əmrləri ilə bütöv bir xalq səfərbər olmuşdu; hər evdən orduya geyim, çarıq və ərzaq daşınır, dəmiryol relsləri sökülərək süngüyə çevrilirdi. Cəbhə arxasında Şərifə Bacı kimi qadınlar körpəsinin yorğanını mərmilərin üstünə örtərək cəbhəyə cəbbəxana daşıyır, Qara Fatma və Gördesli Məqbuloğlu kimi qəhrəmanlar isə ön xətlərdə vuruşurdu. Müttəfiq dövlətlərin hərbi mütəxəssisləri Afyon-Əskişəhər xəttində qurulan yunan müdafiə istehkamlarını "keçilməz" adlandırır, türklərin bu sədləri altı aydan tez yara bilməyəcəyini iddia edirdilər.

Lakin Mustafa Kamal Paşa və qərargah heyəti tamamilə fərqli bir hərbi düha nümayiş etdirərək düşmənin ən güclü hesab etdiyi cənub cinahından qəfil və çevrələyici bir zərbə planlaşdırdı. Əməliyyatın gizliliyini qorumaq üçün 100 mindən çox əsgər yalnız gecələr hərəkət edir, gündüzlər dərələrdə kamuflyaj olunurdu. Hətta hücumdan əvvəl Mustafa Kamal Paşanın Çankayada çay ziyafəti verəcəyi barədə saxta xəbərlər yayılmış, komandirlərin hücum planını müzakirə etməsi üçün Akşəhərdə guya əyləncə xarakterli bir futbol matçı təşkil edilərək düşmən tamamilə arxayınlaşdırılmışdı.

1922-ci il avqustun 26-da sübh çağı saat 05:30-da Kocatepedə başlayan güclü artilleriya atəşi ilə Böyük Hücum start götürdü. Cəmi bir neçə gün ərzində düşmən xətləri yarıldı, Fahrettin Paşanın süvariləri düşmən arxasına sızaraq bütün rabitəni kəsdi. Bu gərgin günlərdə 57-ci Diviziya komandiri Polkovnik Rəşad bəyin strateji Çiğiltəpə yüksəkliyini Mustafa Kamal Paşaya söz verdiyi vaxtda ala bilmədiyi üçün intihar etməsi və təpənin onun vəfatından cəmi 45 dəqiqə sonra fəth olunması, bu mübarizənin nə dərəcədə yüksək şərəf və fədakarlıqla aparıldığının simvoluna çevrildi.

30 avqust günü Dumlupınarda bilavasitə Başkomandanın rəhbərliyi ilə aparılan Başkomandanlıq Meydan Döyüşündə düşmənin əsas qüvvələri mühasirəyə alınaraq darmadağın edildi. Qələbənin ardınca, sentyabrın 1-də Uşak yaxınlığında verilən məşhur "Ordular, ilk hədəfiniz Aralıq dənizidir, irəli!" əmri ilə türk ordusu cəmi 10 gün ərzində 400 kilometrdən çox məsafəni döyüşərək qət etdi, sentyabrın 2-də yunan başkomandanı General Trikupis əsir alındı və sentyabrın 9-da İzmir azadlığa qovuşdu.

30 Avqust Zəfəri hərbi müstəvidə qazanıldıqdan sonra Mudanya Barışığı və Türkiyə Cümhuriyyətinin beynəlxalq aləmdə müstəqilliyini təsdiq edən 1923-cü il Lozanna Sülh Müqaviləsinə yol açdı. İlk dəfə 1923-cü ildə "Başkomandan Zəfəri" kimi qeyd olunan bu tarixi gün, 1926-cı ildə qəbul edilən qanunla rəsmi olaraq "Zəfər Bayramı" elan edildi və həm də Silahlı Qüvvələrin, hərbi aviasiyanın güc və modernləşmə rəmzinə çevrildi.

Bu zəfər təkcə müasir və dünyəvi Türkiyə Cümhuriyyətinin təməl daşını qoymaqla qalmadı, eyni zamanda XX əsrdə müstəmləkəçilik boyunduruğu altında yaşayan bütün Şərq və məzlum xalqlar üçün imperializmə qarşı qalib gəlməyin mümkün olduğunu sübut edən ümumbəşəri bir azadlıq məşəli oldu.

• “Hörümçək adam” ilk gün nümayişində rekord qırdı
• "Hər birimizin içində bir Robinzon Kruzo yaşayır..." - Müasir ingilis filosofdan aforizmlər
• 12 min illik zərgərlik tarixi – Sərgidən fotolar